Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 26

Devanagari script

देव्युवाच । पंचाग्निनोपसन्तप्ता वर्षकोटीरनेकधा । तत्तपः सफलं जातं मेऽद्य देव जगत्पते

Transliteration

devyuvāca | paṃcāgninopasantaptā varṣakoṭīranekadhā | tattapaḥ saphalaṃ jātaṃ me'dya deva jagatpate

Translation

دیوی نے کہا: ‘پانچ آگوں کی تپسیا سے میں نے طرح طرح سے کروڑوں برس تک تپش سہی؛ آج، اے دیو، اے جگت پتی، میری وہ ریاضت بارآور ہو گئی ہے۔’

Word by Word

• देवी: the Goddess
• देवी: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: देवी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st case), एकवचन; वक्तृ-निर्देश (speaker)

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• पञ्चाग्निना: by the five fires
• पञ्चाग्निना: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: पञ्च (प्रातिपदिक) + अग्नि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd case), एकवचन; करण (instrument)

• उपसन्तप्ता: tormented/afflicted (by austerity)
• उपसन्तप्ता: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: उप-सम्-तप् (धातु) → उपसन्तप्त (कृदन्त)
• Form: भूतकृदन्त (क्त), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण (देवी)

• वर्षकोटीः: crores of years
• वर्षकोटीः: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वर्ष (प्रातिपदिक) + कोटि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd case), बहुवचन; काल-परिमाण (duration)

• अनेकधा: in many ways
• अनेकधा: Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: अनेकधा (अव्यय)
• Form: अव्यय; क्रियाविशेषण (adverb)

• तत्: that
• तत्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण (तपः)

• तपः: austerity/penance
• तपः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तपस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• सफलम्: fruitful
• सफलम्: Prakaraṇa/Predicate (विधेय)
• Type: Adjective
• Root: सफल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विधेय-विशेषण (predicate adjective)

• जातम्: has become
• जातम्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: जन् (धातु) → जात (कृदन्त)
• Form: भूतकृदन्त (क्त), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘भू’ अर्थे (has become)

• मे: my
• मे: Shashthi-sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी (6th case), एकवचन; सम्बन्ध (possessive)

• अद्य: today/now
• अद्य: Kriya-visheshana (Temporal/काल)
• Type: Indeclinable
• Root: अद्य (अव्यय)
• Form: अव्यय; कालवाचक क्रियाविशेषण

• देव: O god
• देव: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative), एकवचन

• जगत्पते: O lord of the world
• जगत्पते: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: जगत् (प्रातिपदिक) + पति (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन

Speaker

Devī

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Śiva (Jagatpati/Maheśvara)

Visual Art Cues

Scene: Devī speaks after immense pañcāgni tapas: she appears radiant yet austere, addressing Śiva as jagatpati, declaring her austerity has borne fruit.

Characters & Entities

• Devī
• Śiva (Jagatpati/Deva)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Sincere and sustained tapas culminates in divine insight and fulfillment when received through the Lord’s grace.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The discourse belongs to Prabhāsakṣetra Māhātmya; the verse highlights austerity within that sacred narrative setting.

What ritualistic prescription is mentioned?

The practice implied is pañcāgni-tapas (austerity amid five fires), presented as a model of intense discipline rather than a general injunction.