Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 16

Devanagari script

विषे पीते महादेवि प्रभासस्थस्य मे सदा । भूषणं मुक्तये देवैर्मम चंद्रः कृतः पुरा

Transliteration

viṣe pīte mahādevi prabhāsasthasya me sadā | bhūṣaṇaṃ muktaye devairmama caṃdraḥ kṛtaḥ purā

Translation

جب زہر پی لیا گیا، اے مہادیوی، تو پربھاس میں ہمیشہ رہنے والے میرے لیے دیوتاؤں نے پہلے ہی چاند کو میرا زیور بنایا—مکتی کی نشانی کے طور پر۔

Word by Word

• विषे: when poison
• विषे: Adhikarana (Locative absolute/सति-सप्तमी)
• Type: Noun
• Root: विष (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; सति-सप्तमी

• पीते: was drunk
• पीते: Adhikarana (Locative absolute/सति-सप्तमी)
• Type: Verb
• Root: पा (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकृदन्त (past participle/क्त), नपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; सति-सप्तमी — ‘विषे’ सह

• महादेवि: O great goddess
• महादेवि: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: महादेवी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन; कर्मधारयः — महा + देवी

• प्रभासस्थस्य: of me who dwells at Prabhāsa
• प्रभासस्थस्य: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: प्रभास (प्रातिपदिक) + स्थ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; तत्पुरुषः — प्रभासे स्थितः; विशेषणम् — ‘मे’ (अहम्) implied

• मे: of me/my
• मे: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: उत्तमपुरुष-सर्वनाम, षष्ठी, एकवचन

• सदा: always
• सदा: Kala (Time/काल)
• Type: Indeclinable
• Root: सदा (अव्यय)
• Form: कालवाचक अव्यय (always)

• भूषणम्: an ornament
• भूषणम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: भूषण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• मुक्तये: for liberation
• मुक्तये: Sampradana (Purpose/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: मुक्ति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, चतुर्थी (4th/चतुर्थी), एकवचन; प्रयोजनार्थे (dative of purpose)

• देवैः: by the gods
• देवैः: Karana (Agent-instrument in passive/करण)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन

• मम: for me/of me
• मम: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: उत्तमपुरुष-सर्वनाम, षष्ठी, एकवचन

• चन्द्रः: the Moon
• चन्द्रः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: चन्द्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• कृतः: was made/appointed
• कृतः: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle/क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मणि प्रयोगे विधेय

• पुरा: formerly/once
• पुरा: Kala (Time/काल)
• Type: Indeclinable
• Root: पुरा (अव्यय)
• Form: कालवाचक अव्यय (formerly)

Speaker

Īśvara (Śiva)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa (Somnātha)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Mahādevī (Pārvatī)

Visual Art Cues

Scene: After drinking the cosmic poison, Śiva stands calm; devas present the Moon as a cooling ornament; Prabhāsa’s sacred shoreline/temple aura subtly frames the scene.

Characters & Entities

• Prabhāsa
• Mahādevī
• Devas
• Viṣa (poison)
• Candra

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Śiva transforms विष (poison) into auspiciousness; divine compassion converts danger into a path-sign of liberation for the world.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Prabhāsakṣetra is explicitly named as Śiva’s abiding place in this māhātmya passage.

What ritualistic prescription is mentioned?

No direct ritual is prescribed; the verse gives theological meaning: the Moon as an emblem linked with mokṣa.