Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 9

ग्रामादिदेशसंयुक्ताः स्थिताः सागरमध्यगाः । एक एव स्थितस्तेषां कुमार्याख्यस्तु सांप्रतम्

grāmādideśasaṃyuktāḥ sthitāḥ sāgaramadhyagāḥ | eka eva sthitasteṣāṃ kumāryākhyastu sāṃpratam

گاؤں اور دوسری آبادیوں سے آراستہ وہ سمندر کے بیچ واقع تھے۔ مگر اب ان میں سے صرف ایک ہی باقی ہے— جسے ‘کُماریا’ کہا جاتا ہے۔

ग्रामादिvillages and the like
ग्रामादि:
Sambandha (Compound member/समासाङ्ग)
TypeNoun
Rootग्राम + आदि (प्रातिपदिक-समास)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा (1st), एकवचन (समासपूर्वपद-रूपेण); तत्पुरुष (ग्रामः आदिः यस्य/ग्रामादि = villages etc.)
देशregions
देश:
Sambandha (Compound member/समासाङ्ग)
TypeNoun
Rootदेश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा (1st), एकवचन (समासपूर्वपद-रूपेण)
संयुक्ताःconnected, associated
संयुक्ताः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootसम्-युज् (धातु) + क्त (प्रत्यय)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा (1st), बहुवचन; क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त; विशेषण (द्वीपाः—अनुक्त)
स्थिताःsituated, remaining
स्थिताः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootस्था (धातु) + क्त (प्रत्यय)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा (1st), बहुवचन; क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त; विशेषण (द्वीपाः—अनुक्त)
सागरof the ocean
सागर:
Sambandha (Compound member/समासाङ्ग)
TypeNoun
Rootसागर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, षष्ठी (6th), एकवचन (समासपूर्वपद-रूपेण)
मध्यगाःlying in the middle (of the ocean)
मध्यगाः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootमध्य + ग (गम् धातु) + ट (प्रत्यय) (प्रातिपदिक-समास)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा (1st), बहुवचन; उपपद-तत्पुरुष/कृदन्त (मध्यं गच्छन्ति/गताः); विशेषण (द्वीपाः—अनुक्त)
एकःone
एकः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootएक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा (1st), एकवचन; संख्याविशेषण
एवonly, indeed
एव:
Sambandha (Emphasis/अवधारण)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारणार्थक-निपात (particle)
स्थितःremains, is situated
स्थितः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootस्था (धातु) + क्त (प्रत्यय)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा (1st), एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त; विशेषण (एकः/द्वीपः)
तेषाम्of them
तेषाम्:
Sambandha (Genitive relation/षष्ठी)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, षष्ठी (6th), बहुवचन; सर्वनाम
कुमार्याख्यःcalled ‘Kumārī’
कुमार्याख्यः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootकुमारी + आख्य (प्रातिपदिक-समास)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा (1st), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (कुमार्याः आख्यः = named ‘Kumārī’); विशेषण (स्थितः/द्वीपः)
तुhowever/indeed
तु:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअवधारण/विरोधार्थक-निपात (particle)
सांप्रतम्at present, now
सांप्रतम्:
Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootसांप्रतम् (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय (temporal adverb: at present/now)

Śiva (addressing Pārvatī)

Tirtha: Kumāryā (surviving dvīpa)

Type: kshetra

Listener: Devī

Scene: Submerged rooftops and temple spires faintly visible beneath translucent waves; above, Kumāryā stands with a small cluster of living villages; the narrator points to the sea as Devī listens.

K
Kumāryā (dvīpa)
O
Ocean (Sāgara)
V
Villages/settlements (Grāma)

FAQs

Even when worlds change, dharmic memory preserves what remains; the surviving sacred region becomes a living witness to Purāṇic history.

Kumāryā (as a named dvīpa/region) is emphasized as the one that remains.

None; it is descriptive geography.