Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 90

Devanagari script

उद्वर्तयेत्ततो भानुं द्विपदाभिर्वरानने । मानस्तोकेति मंत्रेण युगपत्स्नानमाचरेत्

Transliteration

udvartayettato bhānuṃ dvipadābhirvarānane | mānastoketi maṃtreṇa yugapatsnānamācaret

Translation

پھر اے خوش رُخ بانو! دو پدی شلوکوں کے ساتھ بھانو (سورَی) کی مورتی پر لیپ لگا کر ملنا چاہیے؛ اور ‘مانستوکَے…’ منتر کے ساتھ یکجا طور پر اسنان کی رسم ادا کرنی چاہیے۔

Word by Word

• उद्वर्तयेत्: should rub/anoint (cause to be rubbed)
• उद्वर्तयेत्: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वृत् (धातु) + उद्- (उपसर्ग) + णिच्
• Form: विधिलिङ् (optative/विधि), प्रथमपुरुष, एकवचन; णिजन्त

• ततः: then
• ततः: Temporal (काल)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय (adverb): ‘then/thereafter’

• भानुम्: the Sun (image/deity)
• भानुम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: भानु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; कर्म

• द्विपदाभिः: with two-line verses (couplets)
• द्विपदाभिः: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: द्वि + पद (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), बहुवचन; द्विगु-समास (द्वे पदे यस्याः/द्विपदा = two-footed verses)

• वरानने: O beautiful-faced one
• वरानने: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: वर + आनन (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन (8th/सम्बोधन), एकवचन; कर्मधारय (वरम् आननम् यस्याः)

• मानस्तोक: ‘mānastoka’ (mantra phrase)
• मानस्तोक: Sambodhana/Name (सम्बोधन/नाम)
• Type: Noun
• Root: मानस्तोक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; मन्त्रपद (mantric word)

• इति: thus
• इति: Discourse marker (उद्धरणचिह्न)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: उद्धरण-समाप्तिसूचक अव्यय

• मन्त्रेण: by the mantra
• मन्त्रेण: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: मन्त्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन; करण

• युगपत्: simultaneously
• युगपत्: Mode/Time (प्रकार/काल)
• Type: Indeclinable
• Root: युगपत् (अव्यय)
• Form: अव्यय (adverb): ‘simultaneously/at once’

• स्नानम्: bathing
• स्नानम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: स्नान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; कर्म

• आचरेत्: should perform
• आचरेत्: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: चर् (धातु) + आ- (उपसर्ग)
• Form: विधिलिङ् (optative/विधि), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

Speaker

Śiva (Īśvara)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra (Sūrya-upāsanā within the kṣetra)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Varānanā / addressed lady

Visual Art Cues

Scene: A Sūrya icon near the coast is anointed and gently rubbed with fragrant paste; attendants hold water vessels; the devotee transitions into the bathing rite as priests chant.

Characters & Entities

• Bhānu
• Sūrya
• Prabhāsakṣetra

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Devotion becomes complete when inner reverence is joined to disciplined ritual—mantra and rite together sanctify the worshipper.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Prabhāsakṣetra (Prabhāsa), celebrated in the Prabhāsa Khaṇḍa as a supremely meritorious sacred region.

What ritualistic prescription is mentioned?

Udvartana (anointing/rubbing) of Sūrya’s form and snāna (ritual bathing) performed with the mantra beginning “mānastoka…”.