Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 22

Devanagari script

मुखशुद्धिमकृत्वा यो भास्करं स्पृशति द्विजः । त्रीणि वर्षसहस्राणि स कुष्ठी जायते नरः

Transliteration

mukhaśuddhimakṛtvā yo bhāskaraṃ spṛśati dvijaḥ | trīṇi varṣasahasrāṇi sa kuṣṭhī jāyate naraḥ

Translation

جو دِوِج منہ کی طہارت کیے بغیر بھاسکر (سورَیَ دیو) کو چھوتا یا پوجا میں قریب جاتا ہے، وہ انسان تین ہزار برس تک کوڑھ میں مبتلا رہتا ہے۔

Word by Word

• मुखशुद्धिम्: purification of the mouth
• मुखशुद्धिम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: मुखशुद्धि (प्रातिपदिक; मुख + शुद्धि)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (मुखस्य शुद्धिः)

• अकृत्वा: without doing
• अकृत्वा: Kriya-viseshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: कृ (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (absolutive/gerund); नकार-पूर्वक-निषेधः (a- उपसर्ग/निषेध)

• यः: who
• यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सम्बन्ध-सूचक (relative pronoun)

• भास्करम्: the Sun
• भास्करम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: भास्कर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• स्पृशति: touches
• स्पृशति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: स्पृश् (धातु)
• Form: लट्-लकार (वर्तमान), परस्मैपद, प्रथम-पुरुष, एकवचन

• द्विजः: a twice-born (Brahmin)
• द्विजः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: द्विज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• त्रीणि: three
• त्रीणि: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: त्रि (संख्या-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन; संख्या-विशेषणम्

• वर्षसहस्राणि: thousands of years
• वर्षसहस्राणि: Kala-adhikarana (Time/कालाधिकरण)
• Type: Noun
• Root: वर्षसहस्र (प्रातिपदिक; वर्ष + सहस्र)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (वर्षाणां सहस्राणि)

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; अन्वय-सूचक (correlative pronoun)

• कुष्ठी: a leper
• कुष्ठी: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: कुष्ठिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; गुणवाचक-नाम (one afflicted with leprosy)

• जायते: becomes/is born as
• जायते: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: जन् (धातु)
• Form: लट्-लकार (वर्तमान), आत्मनेपद, प्रथम-पुरुष, एकवचन

• नरः: a man
• नरः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; अपादान/विशेष्य-सम्बन्धे (appositional)

Speaker

Skanda (deduced from prescriptive-penal dharma style in māhātmya sections)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra (Bhāskara-sannidhi implied)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A radiant Bhāskara icon or rising sun is approached by a devotee; a dark affliction (symbolic leprosy) threatens the careless worshipper, while a purified devotee shines with clarity.

Characters & Entities

• Bhāskara (Sūrya)
• Dvija
• Kuṣṭha (leprosy)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Approaching the deity demands inner and outer cleanliness; negligence in purity is portrayed as spiritually and karmically dangerous.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Prabhāsa Kṣetra, in the context of Sūrya (Bhāskara) worship and bathing discipline.

What ritualistic prescription is mentioned?

Perform mukhaśuddhi (mouth purification) before ritually touching/approaching Bhāskara.