Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 132

Devanagari script

सुखासीनस्ततः पश्येद्रवेरभिमुखे स्थितः । एकं सिद्धार्थकं कृत्वा हस्ते पानीयसंयुतम्

Transliteration

sukhāsīnastataḥ paśyedraverabhimukhe sthitaḥ | ekaṃ siddhārthakaṃ kṛtvā haste pānīyasaṃyutam

Translation

پھر آرام سے بیٹھ کر، سورج کے روبرو رخ کر کے نگاہ کرے۔ ایک سِدھارتھک (سفید رائی کا دانہ) پانی کے ساتھ تیار کر کے ہاتھ میں تھامے۔

Word by Word

• सुखासीनः: seated comfortably
• सुखासीनः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: सुख (प्रातिपदिक) + आसीन (कृदन्त-प्रातिपदिक, √आस् धातु)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासः—सुखेन आसीनः (तृतीया-तत्पुरुष); कृदन्तः—क्त (past participle)

• ततः: then
• ततः: Sambandha (Adverbial/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: क्रम/अपादान-अव्यय (then/from there)

• पश्येत्: should see / should look
• पश्येत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: पश् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (injunctive/optative), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• रवेः: of the Sun
• रवेः: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: रवि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (सम्बन्ध), एकवचन

• अभिमुखे: facing / in front
• अभिमुखे: Adhikarana (Locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: अभिमुख (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन; ‘in front/face-to-face’

• स्थितः: standing / positioned
• स्थितः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: स्था (धातु)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कृदन्तः—क्त (past participle)

• एकम्: one
• एकम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: एक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम्—सिद्धार्थकम्

• सिद्धार्थकम्: white mustard seed (siddhārthaka)
• सिद्धार्थकम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: सिद्ध (प्रातिपदिक) + अर्थक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन; समासः—सिद्धः अर्थः यस्य/सिद्धार्थकः (कर्मधारय; अर्थे ‘white mustard seed’)

• कृत्वा: having taken/made
• कृत्वा: Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: क्त्वान्त (absolutive/gerund), अव्ययभाव

• हस्ते: in the hand
• हस्ते: Adhikarana (Locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: हस्त (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन

• पानीयसंयुतम्: accompanied with water
• पानीयसंयुतम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पानीय (प्रातिपदिक) + संयुत (कृदन्त-प्रातिपदिक, √युज् धातु)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; समासः—पानीयेन संयुतम् (तृतीया-तत्पुरुष); कृदन्तः—क्त (past participle)

Speaker

Skanda (deduced from Prabhāsakṣetramāhātmya dialogue style)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Arkasthala

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A devotee sits at Arkasthala facing the rising Sun, holding a small amount of water with a single white mustard seed, eyes steady in contemplation.

Characters & Entities

• Ravi (Sūrya)
• Arkasthala
• siddhārthaka (mustard seed)
• water (pānīya)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Reverence becomes embodied through disciplined posture, orientation, and simple ritual implements.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Arkasthala at Prabhāsa-kṣetra, approached through a Sun-facing observance.

What ritualistic prescription is mentioned?

Sit comfortably facing the Sun, and hold water with a siddhārthaka (mustard seed) as part of the rite.