Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 58

Devanagari script

क्षीणायुरेष ते भर्ता संनिधौ ते पतिव्रते । न शक्यः किंकरैर्नेतुमतोऽहं स्वयमागतः

Transliteration

kṣīṇāyureṣa te bhartā saṃnidhau te pativrate | na śakyaḥ kiṃkarairnetumato'haṃ svayamāgataḥ

Translation

اے پتی ورتا (وفادار بیوی)! تیرا یہ شوہر اپنی عمر کے آخر کو پہنچ چکا ہے۔ تیری موجودگی میں میرے کارندے اسے لے نہیں جا سکتے؛ اسی لیے میں خود آیا ہوں۔

Word by Word

• क्षीणायुः: with life-span exhausted
• क्षीणायुः: Karta (Subject complement/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: क्षीण-आयुस् (प्रातिपदिक; क्षीण + आयुस्)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन; विशेषणम्

• एषः: this (man)
• एषः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन; निर्देशवाचक-सर्वनाम

• ते: your
• ते: Shashthi-sambandha (Possessor/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-विभक्ति (Genitive), एकवचन

• भर्ता: husband
• भर्ता: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: भर्तृ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन

• संनिधौ: in the presence
• संनिधौ: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: संनिधि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative), एकवचन

• ते: of you
• ते: Shashthi-sambandha (Possessor/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-विभक्ति (Genitive), एकवचन

• पतिव्रते: O faithful wife
• पतिव्रते: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: पतिव्रता (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति (Vocative), एकवचन

• न: not
• न: Sambandha (Negation/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: अव्यय; निषेध

• शक्यः: possible (to be done)
• शक्यः: Karta (Subject complement/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: शक्य (प्रातिपदिक; √शक्)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन; विधेय-विशेषणम्

• किंकरैः: by servants, attendants
• किंकरैः: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: किंकर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental), बहुवचन

• नेतुम्: to lead away, to take
• नेतुम्: Prayojana (Purpose/प्रयोजन)
• Type: Indeclinable
• Root: √नी (धातु; नयने) + तुमुन् (कृदन्त)
• Form: तुमुन्-प्रत्ययान्त अव्यय (infinitive); प्रयोजनार्थ

• अतः: therefore
• अतः: Sambandha (Causal connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अतः (अव्यय)
• Form: अव्यय; हेत्वर्थक (therefore)

• अहम्: I
• अहम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन

• स्वयम्: personally, myself
• स्वयम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: स्वयम् (अव्यय)
• Form: अव्यय; आत्मनः-प्रयोग (oneself)

• आगतः: have come
• आगतः: Kriya (Predicative action/क्रिया)
• Type: Adjective
• Root: आ-√गम् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त भूतकालिक

Speaker

Yama

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Sāvitrī (pativratā)

Visual Art Cues

Scene: Yama addresses Sāvitrī, acknowledging her pativratā status; the husband’s lifespan is exhausted; Yama’s attendants stand back, unable to act in her presence.

Characters & Entities

• Yama
• Sāvitrī
• Bhartṛ (husband)
• Kiṅkara (attendants)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Pativratā-dharma is portrayed as spiritually formidable, yet the law of lifespan still operates—dharma and destiny are shown in tension.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The narrative belongs to Prabhāsakṣetra Māhātmya; the verse emphasizes dharma and fate rather than naming a specific bathing-place or shrine.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it is doctrinal narration about lifespan and the authority of Yama.