Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 2

Devanagari script

रत्नकुंडे नरः स्नात्वा यस्तं पूजयते सदा । सर्वोपचारैर्भक्त्या स प्राप्नुयादीप्सितं फलम्

Transliteration

ratnakuṃḍe naraḥ snātvā yastaṃ pūjayate sadā | sarvopacārairbhaktyā sa prāpnuyādīpsitaṃ phalam

Translation

رتن کنڈ میں اشنان کر کے جو شخص ہمیشہ بھکتی کے ساتھ اور تمام رائج نذرانوں سمیت اُس کی پوجا کرتا ہے، وہ مطلوبہ پھل پا لیتا ہے۔

Word by Word

• रत्नकुण्डे: in the Ratna-kunda (jewel-pool)
• रत्नकुण्डे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: रत्नकुण्ड (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (7th/Locative), एकवचन; समासः—रत्नस्य कुण्डम् इति षष्ठी-तत्पुरुषः

• नरः: a man
• नरः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन

• स्नात्वा: having bathed
• स्नात्वा: Purvakala-kriya (Prior action/पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: स्ना (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्ययकृदन्त (Gerund/Absolutive), पूर्वकर्म (having done)

• यः: who
• यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सम्बन्धसूचक (relative pronoun)

• तम्: him
• तम्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन

• पूजयते: worships
• पूजयते: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: पूज् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; आत्मनेपद

• सदा: always
• सदा: Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: सदा (अव्यय)
• Form: अव्यय; कालवाचक क्रियाविशेषण (adverb of time)

• सर्वोपचारैः: with all services/offerings
• सर्वोपचारैः: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: सर्व + उपचार (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (3rd/Instrumental), बहुवचन; समासः—सर्वे उपचाराः इति कर्मधारयः

• भक्त्या: with devotion
• भक्त्या: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: भक्ति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• प्राप्नुयात्: would obtain
• प्राप्नुयात्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र + आप् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• ईप्सितम्: desired
• ईप्सितम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: ईप्सित (प्रातिपदिक; √आप्/ईप्स्-भाव)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त विशेषण (desired)

• फलम्: fruit/result
• फलम्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: फल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

Speaker

Īśvara (Śiva) (continuation of ‘Īśvara uvāca’)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Ratnakuṇḍa / Ratneśvara

Type: kund

Skanda Dialogue

Listener: Devī (Pārvatī)

Visual Art Cues

Scene: Pilgrim descends the steps of Ratnakuṇḍa, water glinting like gems; after snāna, the devotee approaches Ratneśvara with trays of flowers, incense, lamp, and offerings, performing upacāra-pūjā in steady devotion.

Characters & Entities

• Ratnakuṇḍa
• Ratneśvara

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Purification (snāna) followed by devoted worship (pūjā) is presented as the dharmic means to attain legitimate desires.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Ratnakuṇḍa and Ratneśvara in Prabhāsa Kṣetra.

What ritualistic prescription is mentioned?

Bathe in Ratnakuṇḍa, then worship Ratneśvara with bhakti and sarvopacāra (full offerings/services).