Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 1

Devanagari script

ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि रत्नेश्वरमनुत्तमम् । तत्र तप्त्वा तपो देवि विष्णुना प्रभविष्णुना । स्थापितं तत्र तल्लिंगं सर्वकामप्रदं प्रिये

Transliteration

īśvara uvāca | tato gacchenmahādevi ratneśvaramanuttamam | tatra taptvā tapo devi viṣṇunā prabhaviṣṇunā | sthāpitaṃ tatra talliṃgaṃ sarvakāmapradaṃ priye

Translation

ایشور نے کہا: پھر، اے مہادیوی، بے مثال رتنیشور کے پاس جانا چاہیے۔ وہاں، اے دیوی، تپسیا کر کے پربھَوِشنو وِشنو نے وہ لِنگ قائم کیا؛ اے محبوبہ، وہ سب مرادیں عطا کرنے والا ہے۔

Word by Word

• ईश्वरः: Īśvara (Lord Śiva)
• ईश्वरः: Karta (Speaker/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Speech act/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), परस्मैपद, प्रथम-पुरुष, एकवचन

• ततः: then/from there
• ततः: Kriya-viseshana (Adverb/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: देश/कालवाचक-अव्यय (ablatival adverb)

• गच्छेत्: should go
• गच्छेत्: Kriya (Injunction/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), परस्मैपद, प्रथम-पुरुष, एकवचन

• महादेवि: O great goddess
• महादेवि: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: महादेवी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारय (महती देवी)

• रत्नेश्वरम्: Ratneśvara
• रत्नेश्वरम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: रत्न-ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (रत्नानाम् ईश्वरः)

• अनुत्तमम्: unsurpassed
• अनुत्तमम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अनुत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; रत्नेश्वरम् इति विशेषणम्

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: देशवाचक-अव्यय (locative adverb)

• तप्त्वा: having performed austerity
• तप्त्वा: Purvakala-kriya (Prior action/पूर्वक्रिया)
• Type: Verb
• Root: तप् (धातु)
• Form: क्त्वान्त (absolutive/gerund), अव्ययभाव; पूर्वकर्म

• तपः: austerity
• तपः: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तपस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• देवि: O goddess
• देवि: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: देवी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन

• विष्णुना: by Viṣṇu
• विष्णुना: Kartr-karana (Agent in passive/कर्ता-करण)
• Type: Noun
• Root: विष्णु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन

• प्रभविष्णुना: by Lord Viṣṇu
• प्रभविष्णुना: Kartr-karana (Agent in passive/कर्ता-करण)
• Type: Noun
• Root: प्रभ- विष्णु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारय (प्रभुः विष्णुः)

• स्थापितम्: was established
• स्थापितम्: Kriya (Predicative/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: स्था (धातु) [णिच् causative: स्थापय-]
• Form: क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: देशवाचक-अव्यय

• तत्: that
• तत्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; लिङ्गम् इति विशेषणम्

• लिङ्गम्: liṅga (Śiva emblem)
• लिङ्गम्: Karma/Subject complement (Object/विशेष्य)
• Type: Noun
• Root: लिङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• सर्वकामप्रदम्: granting all desires
• सर्वकामप्रदम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सर्व-काम-प्रद (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; बहुपद-तत्पुरुष (सर्वान् कामान् प्रददाति)

• प्रिये: O beloved
• प्रिये: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: प्रिय (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन

Speaker

Īśvara (Śiva)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Ratneśvara

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Mahādevī (Pārvatī)

Visual Art Cues

Scene: Śiva instructs Devī to proceed to Ratneśvara; in a flashback-like vignette, Viṣṇu performs austerities and installs a radiant liṅga, the shrine shimmering like a jewel (ratna).

Characters & Entities

• Īśvara (Śiva)
• Mahādevī
• Ratneśvara
• Viṣṇu (Prabhaviṣṇu)
• Śiva-liṅga

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Sacred geography teaches that tapas and tīrtha-yātrā culminate in grace; Ratneśvara is praised as a complete bestower of righteous desires.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Ratneśvara (and its associated locale in Prabhāsa Kṣetra), introduced as an anuttama destination.

What ritualistic prescription is mentioned?

The prescription is pilgrimage: ‘one should go’ to Ratneśvara; the verse also highlights tapas as the sanctifying backdrop.