Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 8

धन्यो हि स धनाढ्यश्च प्रजां यत्नैरपालयत् । राज्यं तस्य सुसंपन्नं ब्राह्मणैरुपशोभितम् । समृद्धमृद्धिसंयुक्तं विटतस्करवर्जितम्

dhanyo hi sa dhanāḍhyaśca prajāṃ yatnairapālayat | rājyaṃ tasya susaṃpannaṃ brāhmaṇairupaśobhitam | samṛddhamṛddhisaṃyuktaṃ viṭataskaravarjitam

وہ راجا واقعی مبارک اور دولت مند تھا؛ اس نے بڑی کوشش سے رعایا کی نگہبانی کی۔ اس کی سلطنت خوب سامان یافتہ تھی، برہمنوں سے آراستہ—خوشحال، نعمتوں سے بھرپور، اور لٹیروں و چوروں سے پاک۔

धन्यःfortunate, blessed
धन्यः:
Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootधन्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
हिindeed
हि:
Sambandha (Discourse particle/निपात)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formनिपात (particle), अर्थे—खलु/नूनम् (indeed)
सःhe
सः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
धनाढ्यःwealthy
धनाढ्यः:
Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootधन-आढ्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; तत्पुरुषः—धनेन आढ्यः (instrumental sense)
and
:
Sambandha (Connector/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्यय (conjunction)
प्रजाम्the subjects, people
प्रजाम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootप्रजा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन
यत्नैःwith efforts
यत्नैः:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootयत्न (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/करण), बहुवचन
अपालयत्protected, governed
अपालयत्:
Kriya (Main verb/क्रिया)
TypeVerb
Rootपा (धातु)
Formलङ् (Imperfect/Past), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद; उपसर्गः—अ (here as augment in लङ्)
राज्यम्the kingdom
राज्यम्:
Karta (Subject of implied ‘āsīt’/वर्ण्य)
TypeNoun
Rootराज्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; अत्र प्रथमा (वर्ण्य-विषय)
तस्यof him
तस्य:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/सम्बन्ध), एकवचन
सु-संपन्नम्very prosperous
सु-संपन्नम्:
Viśeṣaṇa (Qualifier of rājya/विशेषण)
TypeAdjective
Rootसु-सम्पन्न (सम्+पद् धातु, कृदन्त)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; कृदन्त (क्त), ‘सम्पन्न’ = सम्पन्नम्/समृद्धम्; उपपद ‘सु’
ब्राह्मणैःby Brahmins
ब्राह्मणैः:
Karana (Instrument/Agent in passive/करण)
TypeNoun
Rootब्राह्मण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/करण), बहुवचन
उपशोभितम्adorned
उपशोभितम्:
Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootउप-शुभ् (धातु)
Formकृदन्त (क्त/भूतकर्मणि), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; ‘शोभित’ = adorned
समृद्धम्abundant, flourishing
समृद्धम्:
Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootसमृद्ध (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
ऋद्धिसंयुक्तम्endowed with prosperity
ऋद्धिसंयुक्तम्:
Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootऋद्धि-संयुक्त (प्रातिपदिक/कृदन्त)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; तत्पुरुषः—ऋद्ध्या संयुक्तम् (तृतीया-तत्पुरुष); ‘संयुक्त’ (क्त)
विटतस्करवर्जितम्free from rogues and thieves
विटतस्करवर्जितम्:
Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootविट-तस्कर-वर्जित (प्रातिपदिक/कृदन्त)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; समासः—विटाश्च तस्कराश्च (द्वन्द्व-समाहार) + तैः वर्जितम् (तृतीया-तत्पुरुष); ‘वर्जित’ (क्त)

Īśvara (Śiva) (narrating)

Tirtha: Prabhāsa Kṣetra (implied causal backdrop)

Type: kshetra

Listener: Devī

Scene: A panoramic description of Sudarśana’s ideal kingdom: wealthy, orderly, adorned by brāhmaṇas, abundant, and free from thieves—an image of dharma made visible.

B
Brāhmaṇas
K
King Sudarśana (implied)

FAQs

Dharmic kingship protects subjects, honors the learned, and creates a society free from exploitation and crime.

The verse supports the Prabhāsa Māhātmya narrative context, though no separate tīrtha-name is stated here.

None; it describes the fruits and marks of righteous rule (rājadharma).