Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 34

Devanagari script

कदा कस्तूरिकाभासं कुंकुमच्छविकावहम् । सौगन्धं चंदनोपेतं कदाचिद्रौधि रोदकम्

Transliteration

kadā kastūrikābhāsaṃ kuṃkumacchavikāvaham | saugandhaṃ caṃdanopetaṃ kadācidraudhi rodakam

Translation

کبھی یہ کستوری کی مانند جھلکتا ہے، کبھی زعفران کی تابانی لیے ہوتا ہے۔ خوشبودار، صندل کی مہک سے آراستہ؛ اور کبھی غضبناک ہو کر ہنگامہ خیز بن جاتا ہے۔

Word by Word

• कदा: at times
• कदा: Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: कदा (अव्यय)
• Form: अव्यय; कालवाचक प्रश्न/अनिश्चितार्थ (at times/when)

• कस्तूरिकाभासम्: musk-like (in appearance/odor)
• कस्तूरिकाभासम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: कस्तूरिका-आभास (प्रातिपदिक; कस्तूरिका + आभास)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषण (musk-scent/appearance-like)

• कुङ्कुम: saffron
• कुङ्कुम: Samasa-anga (Compound member/समासाङ्ग)
• Type: Noun
• Root: कुङ्कुम (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; समासाङ्ग

• छवि: luster; hue
• छवि: Samasa-anga (Compound member/समासाङ्ग)
• Type: Noun
• Root: छवि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; समासाङ्ग

• कावहम्: bringing a saffron-like hue
• कावहम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: क-आवह (प्रातिपदिक; आवह from आ-वह्)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषण; ‘कुङ्कुम-छवि’ इति कर्मधारय/तत्पुरुषपूर्वपदसमासः + ‘आवह’ (bringing)

• सौगन्धम्: fragrant
• सौगन्धम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सु-गन्ध (प्रातिपदिक; सु + गन्ध)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषण (fragrant)

• चन्दन: sandalwood
• चन्दन: Samasa-anga (Compound member/समासाङ्ग)
• Type: Noun
• Root: चन्दन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; समासाङ्ग

• उपेतम्: endowed with; accompanied by
• उपेतम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: उप-इ (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (क्त); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषण (endowed with)

• कदाचित्: sometimes
• कदाचित्: Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: कदाचित् (अव्यय)
• Form: अव्यय; कालवाचक (sometimes)

• रौधि: obstructs; blocks (flow)
• रौधि: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: रुध् (धातु)
• Form: लट्-लकार, प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद (raudhi = obstructs/blocks; or becomes turbid—contextual)

• रोदकम्: water; liquid
• रोदकम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: रोदक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

Speaker

Skanda (deduced from Prabhāsakṣetramāhātmya narrative style)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Devī

Visual Art Cues

Scene: The sacred essence at Prabhāsa alternates: musk-dark sheen, saffron radiance, sandal fragrance wafting through air; then suddenly the waters/substance churns fiercely, startling onlookers.

Characters & Entities

• Rasa (essence/alchemical fluid)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Divine power in a tīrtha is dynamic—shifting from gentle fragrance to awe-inspiring force—inviting reverence and disciplined approach.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The miraculous rasa connected with the kuṇḍa in Prabhāsa-kṣetra.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit prescription; the verse emphasizes the changing qualities that a pilgrim may witness.