Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 24

Devanagari script

जैगीषव्यगुहां चेमां प्राप्य योगं करोति यः । स सप्तरात्राद्युक्तात्मा संसारं संतरिष्यति

Transliteration

jaigīṣavyaguhāṃ cemāṃ prāpya yogaṃ karoti yaḥ | sa saptarātrādyuktātmā saṃsāraṃ saṃtariṣyati

Translation

جو کوئی اس جَیگیشویہ غار تک پہنچ کر یوگ کی سادھنا کرے، وہ اگر سات راتوں تک بھی اپنے نفس کو قابو میں رکھے تو سنسار کے بندھن سے پار اتر جائے گا۔

Word by Word

• जैगीषव्यगुहाम्: the cave of Jaigīṣavya
• जैगीषव्यगुहाम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: जैगीषव्य-गुहा (प्रातिपदिक; घटकौ: जैगीषव्य + गुहा)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (jaigīṣavyasya guhā)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-अव्यय (conjunction)

• इमाम्: this
• इमाम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन (this)

• प्राप्य: having reached
• प्राप्य: Kriya-viseshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Verb
• Root: प्र-आप् (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (gerund/absolutive), ‘having attained/reached’

• योगम्: yoga
• योगम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: योग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• करोति: does/practices
• करोति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: लट्-लकार (present), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• यः: who
• यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन (relative pronoun)

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन (correlative)

• सप्तरात्रात्: from/after seven nights
• सप्तरात्रात्: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: सप्त-रात्र (प्रातिपदिक; घटकौ: सप्त + रात्र)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (अपादान), एकवचन; द्विगु-समासः (seven nights)

• युक्तात्मा: self-controlled
• युक्तात्मा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: युक्त-आत्मन् (प्रातिपदिक; घटकौ: युक्त + आत्मन्)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारयः (yuktaḥ ātmā yasya / ‘disciplined in self’)

• संसारम्: saṃsāra (cycle of rebirth)
• संसारम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: संसार (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• संतरिष्यति: will cross over
• संतरिष्यति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम्-तॄ (धातु)
• Form: लृट्-लकार (simple future), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद

Speaker

Śiva (Deva/Deveśa)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Jaigīṣavya-guhā

Type: cave

Visual Art Cues

Scene: A cave mouth marked by sacred signs; inside, a yogin sits in deep meditation for seven nights, with a faint timeline motif (seven lamps) and a river-like stream of saṃsāra being crossed.

Characters & Entities

• Jaigīṣavya-guhā
• Yoga
• Saṃsāra
• Śiva

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Sacred geography amplifies sādhana: disciplined yoga undertaken at a consecrated site can lead to liberation from saṃsāra.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Jaigīṣavya-guhā (Jaigīṣavya Cave) situated in Prabhāsa Kṣetra.

What ritualistic prescription is mentioned?

Practice of yoga at the cave with sustained self-discipline for a period stated as seven nights.