Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 2

Devanagari script

गोपादित्यात्तथाग्नेय्यां ध्रुवेशाद्दक्षिणां श्रितम् । सर्वपापहरं देवि पूर्वभागे व्यवस्थितम्

Transliteration

gopādityāttathāgneyyāṃ dhruveśāddakṣiṇāṃ śritam | sarvapāpaharaṃ devi pūrvabhāge vyavasthitam

Translation

گوپادِتیہ سے آگنیہ (جنوب مشرق) کی سمت اور دھرویش کے جنوب میں یہ مقام ہے، اے دیوی؛ یہ مشرقی حصے میں قائم ہے اور تمام پاپوں کو دور کرنے والا ہے۔

Word by Word

• गोपादित्यात्: from Gopāditya
• गोपादित्यात्: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: गोप (प्रातिपदिक) + आदित्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी (5th), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (गोपस्य आदित्यः)

• तथा: also
• तथा: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय; ‘also/likewise’

• आग्नेय्याम्: in the southeast
• आग्नेय्याम्: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: आग्नेयी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; दिक्/दिशावाचक (southeast direction)

• ध्रुवेशात्: from Dhruveśa
• ध्रुवेशात्: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: ध्रुव (प्रातिपदिक) + ईश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी (5th), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (ध्रुवस्य ईशः)

• दक्षिणाम्: the southern (side/direction)
• दक्षिणाम्: Karma (Goal/कर्म)
• Type: Noun
• Root: दक्षिणा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; दिशावाचक (southward side)

• श्रितम्: situated; resorting to
• श्रितम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: श्रि (धातु) + क्त (प्रत्यय)
• Form: कृदन्त (क्त-प्रत्यय, past passive participle); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; ‘आश्रितम्’ अर्थे— ‘having resorted to/located in’

• सर्वपापहरम्: removing all sins
• सर्वपापहरम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक) + पाप (प्रातिपदिक) + हर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (सर्वपापानां हरः)

• देवि: O देवी
• देवि: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: देवी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन (8th), एकवचन

• पूर्वभागे: in the eastern part
• पूर्वभागे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: पूर्व (प्रातिपदिक) + भाग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन

• व्यवस्थितम्: situated
• व्यवस्थितम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: वि + अव + स्था (धातु) + क्त (प्रत्यय)
• Form: कृदन्त (क्त-प्रत्यय); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन

Speaker

Īśvara (Śiva)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Pāśupateśvara (context) / Saṃtoṣeśvara (as clarified next verse)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Devī

Visual Art Cues

Scene: A pilgrim consults a sacred map: markers for Gopāditya and Dhruveśa, then a path to the southeast/south leading to an eastern-quarter liṅga shrine glowing with purificatory light; devotees wash hands and offer bilva.

Characters & Entities

• Devī
• Gopāditya
• Dhruveśa
• Pāśupateśvara (implied)
• Prabhāsa-kṣetra

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The text sacralizes geography: directions and neighboring shrines become part of a devotional map leading to purification.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

A sin-destroying Śiva site in the eastern sector of Prabhāsa, described via its position near Gopāditya and Dhruveśa.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit rite; it provides pilgrimage navigation and asserts the fruit of visiting (sarva-pāpa-hara).