Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 14

Devanagari script

न्यंकुमत्याश्चापरतो यावदेव कृतस्मरम् । एतद्व्याप्तं महादेवि तत्तेजोरेणुभिः शुभैः

Transliteration

nyaṃkumatyāścāparato yāvadeva kṛtasmaram | etadvyāptaṃ mahādevi tattejoreṇubhiḥ śubhaiḥ

Translation

اور نینکُمتی سے مغرب کی طرف کِرتَسمرا تک، اے مہادیوی! یہ سارا خطہ اس کے نور کی مبارک گرد کے ذروں سے بھر گیا ہے۔

Word by Word

• न्यंकुमत्याः: of Nyaṅkumatī
• न्यंकुमत्याः: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: न्यंकुमती (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive/6th), एकवचन (Singular)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-अव्यय (conjunction)

• अपरतः: on the other side; from the west/other direction
• अपरतः: Adhikarana (Locative sense/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: अपर (प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय (adverbial), तसिल्-प्रत्ययान्त (ablatival adverb: 'from/at the other side')

• यावत्: as far as; up to
• यावत्: Visheshana (Extent qualifier/विशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: यावत् (प्रातिपदिक/अव्ययार्थ)
• Form: परिमाण/अवधि-बोधक-अव्यय (limit/extent marker)

• एव: indeed; just
• एव: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: निश्चय/अवधारणार्थक-अव्यय (emphatic particle)

• कृतस्मरम्: (place) where remembrance has been made; made-memorable
• कृतस्मरम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: कृत (कृ-धातु, क्त-प्रत्यय) + स्मर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past passive participle) + तत्पुरुष-समास (कृतः स्मरः यस्य तत्)

• एतत्: this (area)
• एतत्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन

• व्याप्तम्: pervaded; filled
• व्याप्तम्: Karta (Predicate adjective/विधेय)
• Type: Adjective
• Root: व्याप् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त (PPP)

• महादेवि: O great goddess
• महादेवि: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: महादेवी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति (Vocative), एकवचन; कर्मधारय-समास (महती देवी)

• तत्: that
• तत्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषणत्वेन (as determiner)

• तेजः: splendour; radiance
• तेजः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तेजस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• रेणुभिः: by particles/dust-motes
• रेणुभिः: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: रेणु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/स्त्रीलिङ्ग (प्रयोगे भेदः), तृतीया-विभक्ति (Instrumental/3rd), बहुवचन

• शुभैः: auspicious; pure
• शुभैः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: शुभ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन; रेणुभिः इति विशेषणम्

Speaker

Skanda (deduced)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra corridor (Nyaṅkumatī–Kṛtasmarā)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Devī

Visual Art Cues

Scene: A pilgrim procession moving westward across sandy coastal terrain; signposts or sages name Nyaṅkumatī and Kṛtasmarā; the air sparkles with auspicious golden dust from Surya’s radiance, forming a visible sacred atmosphere.

Characters & Entities

• Nyaṅkumatī
• Kṛtasmarā
• Mahādevī

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Divine presence is portrayed as tangible and pervasive, turning an entire landscape into a field of merit (puṇya-kṣetra).

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The wider Prabhāsa-kṣetra region, described via local markers such as Nyaṅkumatī and Kṛtasmarā.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit prescription; it continues the delineation of the sanctified area.