Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 48

Devanagari script

केचिल्लुञ्चितमूर्धानो जाल्मा भूत्वा वनेऽवसन् । दयाधर्मं ब्रुवाणाश्च निर्ग्रंथव्रतमास्थिताः

Transliteration

kecilluñcitamūrdhāno jālmā bhūtvā vane'vasan | dayādharmaṃ bruvāṇāśca nirgraṃthavratamāsthitāḥ

Translation

کچھ کے سر مونڈ دیے گئے؛ وہ خستہ حال ہو کر جنگلوں میں بس گئے۔ ‘رحم’ اور ‘دھرم’ کی باتیں کرتے ہوئے بھی انہوں نے نرگرنتھوں کا ورت اختیار کر لیا۔

Word by Word

• केचित्: some
• केचित्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: किम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा (1st/कर्ता), बहुवचन; अनिश्चितवाचक

• लुञ्चित-मूर्धानः: with plucked heads (hair torn out)
• लुञ्चित-मूर्धानः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: लुञ्चित (कृदन्त; √लुञ्च्) + मूर्धन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा, बहुवचन; विशेषणम् (to केचित्); समासः—तत्पुरुषः (लुञ्चितः मूर्धा येषाम्)

• जाल्माः: wretches / rogues
• जाल्माः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: जाल्म (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा, बहुवचन

• भूत्वा: having become
• भूत्वा: Kriya-visheshana (Gerundial/पूर्वक्रिया)
• Type: Verb
• Root: √भू (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund); पूर्वकाल (having become)

• वने: in the forest
• वने: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: वन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, सप्तमी (7th/अधिकरण), एकवचन

• अवसन्: dwelt
• अवसन्: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अव√वस् (धातु)
• Form: लङ् (Imperfect/Past), प्रथमपुरुष (3rd), बहुवचन; परस्मैपदम्

• दया-धर्मम्: the duty of compassion
• दया-धर्मम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: दया (प्रातिपदिक) + धर्म (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (दयायाः धर्मः)

• ब्रुवाणाः: speaking
• ब्रुवाणाः: Karta (Agent-participle/कर्ता)
• Type: Verb
• Root: √ब्रू (धातु)
• Form: वर्तमानकाले शानच्-प्रत्ययान्त कृदन्त (present middle participle); पुंलिङ्गे, प्रथमा, बहुवचन

• च: and
• च: Sambandha (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय (conjunction)

• निर्ग्रन्थ-व्रतम्: the vow of a nirgrantha (ascetic)
• निर्ग्रन्थ-व्रतम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: निर्ग्रन्थ (प्रातिपदिक) + व्रत (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (निर्ग्रन्थानां व्रतम् / निर्ग्रन्थवत् व्रतम्)

• आस्थिताः: having undertaken / adopted
• आस्थिताः: Kriya (Predicate-participle/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: आ√स्था (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त भूतकृदन्त (past active participle); पुंलिङ्गे, प्रथमा, बहुवचन

Speaker

Narrator (Purāṇic narration within Prabhāsakṣetramāhātmya; speaker not explicit in the snippet)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Defeated daityas with shorn heads, ragged and wretched, living in a forest hermitage; they preach compassion and dharma while adopting nirgrantha-like austerity, creating a tension between serene setting and moral dissonance.

Characters & Entities

• Forest-dwellers
• Nirgrantha-vrata

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Outer renunciation and moral speech are not equal to inner purity; dharma is measured by conduct, not costume.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Prabhāsa-kṣetra, where the aftermath of the divine victory is narrated within its māhātmya.

What ritualistic prescription is mentioned?

A ‘vrata’ (nirgrantha-vrata) is mentioned descriptively, not prescribed as an ideal practice here.