Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 26

कूर्मस्य वामकुक्षौ तु त्रितयं संस्थितं प्रिये । रेवती चाश्विदैवत्यं याम्यं चर्क्षमिति त्रयम् । ईशपादे समाख्यातं शुभाशुभफलं शृणु

kūrmasya vāmakukṣau tu tritayaṃ saṃsthitaṃ priye | revatī cāśvidaivatyaṃ yāmyaṃ carkṣamiti trayam | īśapāde samākhyātaṃ śubhāśubhaphalaṃ śṛṇu

اے محبوبہ! کُورم (کچھوے) کے بائیں پہلو میں تین نکشتر قائم ہیں—ریوتی، وہ نکشتر جس کا دیوتا اشوِن ہیں، اور یامیہ (جنوبی) نکشتر—یہ تینوں۔ انہیں ایش کے پاد سے منسوب کہا گیا ہے؛ اب ان سے وابستہ نیک و بد نتائج سنو۔

कूर्मस्यof the tortoise
कूर्मस्य:
Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootकूर्म (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन
वामकुक्षौin the left side (belly)
वामकुक्षौ:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootवाम + कुक्षि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन — 'in the left belly/side' (वामा कुक्षिः)
तुindeed
तु:
Sambandha-bodhaka (Discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय, विशेषार्थक
त्रितयम्a triad
त्रितयम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootत्रितय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
संस्थितम्is situated
संस्थितम्:
Kriya (Predicate/क्रिया)
TypeVerb
Rootसम् + स्था (धातु) + त (कृत्)
Formकृदन्त (क्त/PPP), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन — 'is situated/placed'
प्रियेO dear one
प्रिये:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootप्रिय (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन — संबोधन
रेवतीRevatī (nakṣatra)
रेवती:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootरेवती (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन — नक्षत्रनाम
and
:
Samuccaya (Conjunction/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय
अश्विदैवत्यम्Aśvin-deity (Aśvinī nakṣatra)
अश्विदैवत्यम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootअश्विन् + दैवत्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन — 'having the Aśvins as deities' (अश्विनोः दैवतम्)
याम्यम्Yāmya (Bharaṇī nakṣatra)
याम्यम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootयाम्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन — 'southern/pertaining to Yama' (नक्षत्रनाम: भरणी)
and
:
Samuccaya (Conjunction/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय
ऋक्षम्nakṣatra/star
ऋक्षम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootऋक्ष (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन — 'star/nakṣatra' (सामान्यनाम)
इतिthus
इति:
Sambandha-bodhaka (Quotation marker)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formअव्यय, इत्यादि-निर्देशक (quotative particle)
त्रयम्three (as a set)
त्रयम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootत्रय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन — 'three'
ईशपादेin the Īśa quarter/foot
ईशपादे:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootईश + पाद (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन — 'in the Īśa-foot/quarter' (ईशस्य पादः)
समाख्यातम्has been declared
समाख्यातम्:
Kriya (Predicate/क्रिया)
TypeVerb
Rootसम् + आ + ख्या (धातु) + त (कृत्)
Formकृदन्त (क्त/PPP), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन — 'has been declared'
शुभाशुभफलम्auspicious and inauspicious result
शुभाशुभफलम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootशुभ + अशुभ + फल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन — 'the result (both) auspicious and inauspicious' (शुभं च अशुभं च)
शृणुhear
शृणु:
Kriya (Predicate/क्रिया)
TypeVerb
Rootश्रु (धातु)
Formलोट् (Imperative), मध्यमपुरुष (2nd person), एकवचन — 'hear!'

Deductive (Prabhāsakṣetramāhātmya context): likely Skanda instructing a listener addressed as 'priye' (Devī/Pārvatī).

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra (chapter frame)

Type: kshetra

Listener: Devī/Umā

Scene: The cosmic tortoise shown in profile; on its left flank three star-emblems labeled Revatī, Aśvinī (Aśvin-daivatyam), and a ‘southern’ asterism; a divine speaker gestures ‘listen’ as scrolls of śubha/aśubha results unfurl toward the viewer.

K
Kūrma
R
Revatī
A
Aśvins
Ī
Īśa

FAQs

Cosmic order (ṛta) links heavenly signs to earthly regions; one should heed dharmic guidance when interpreting omens.

The broader frame is Prabhāsa-kṣetra’s māhātmya, presenting it within a sacred cosmographic scheme (the Kūrma-cakra).

None directly in this verse; it introduces hearing the auspicious/inauspicious results connected with the mapped asterisms.