Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 2

Devanagari script

देव्युवाच । धन्याऽहं कृतपुण्याऽहं तपः सुचरितं मया । यदेष क्षेत्र महिमा महादेवान्मया श्रुतः

Transliteration

devyuvāca | dhanyā'haṃ kṛtapuṇyā'haṃ tapaḥ sucaritaṃ mayā | yadeṣa kṣetra mahimā mahādevānmayā śrutaḥ

Translation

دیوی نے کہا: میں مبارک ہوں، میں ثواب والی ہوں؛ میری تپسیا خوب انجام پائی، کیونکہ میں نے مہادیو سے اس مقدس کشترا کی عظمت سنی ہے۔

Word by Word

• देवी: the Goddess
• देवी: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: देवी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriyā (Main verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट् (परोक्षभूत/Perfect); प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• धन्या: blessed, fortunate
• धन्या: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: धन्य (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; विशेषण (अहम्)

• अहम्: I
• अहम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; सर्वनाम

• कृतपुण्या: one who has performed merit
• कृतपुण्या: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: कृत-पुण्य (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन; विशेषण (अहम्); ‘कृतं पुण्यं यया सा’ बहुव्रीह्यर्थे रूढ (formally तत्पुरुष/कर्मधारय-प्राय)

• अहम्: I
• अहम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमा, एकवचन

• तपः: austerity, penance
• तपः: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तपस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• सुचरितम्: well-performed
• सुचरितम्: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सु-चरित (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषण (तपः); ‘सु’ उपसर्गपूर्वक कर्मधारय

• मया: by me
• मया: Karana/Karta (Instrument/Agent in passive sense/करण)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन; करण/कर्तृवाचक (by me)

• यत्: which
• यत्: Sambandha (Relative connector/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; सम्बन्धवाचक (relative)

• एषः: this
• एषः: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; निर्देशवाचक विशेषण (महिमा)

• क्षेत्र: of the sacred field
• क्षेत्र: Ṣaṣṭhī-sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: क्षेत्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; सम्बोधन/प्रथमा-प्राय, एकवचन; यहाँ ‘क्षेत्र(स्य)’ इति षष्ठ्यर्थे समासपूर्वपदवत् (kṣetra-mahimā)

• महिमा: greatness, glory
• महिमा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: महिमन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन

• महादेवात्: from Mahādeva
• महादेवात्: Apādāna (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: महादेव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; पञ्चमी (5th/पञ्चमी), एकवचन; ‘महान् देवः’ कर्मधारय; अपादान (from Mahādeva)

• मया: by me
• मया: Karana/Karta (Instrument/Agent/करण)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन

• श्रुतः: heard
• श्रुतः: Kriyāviśeṣaṇa/Predicate (Predicative participle/विधेय)
• Type: Verb
• Root: श्रु (धातु)
• Form: क्त (past passive participle); पुंलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन; (महिमा) इत्यस्य विधेय

Speaker

Devī

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Devī speaks with folded hands, eyes softened; the atmosphere is calm after wonder—she declares herself blessed for hearing Prabhāsa’s greatness from Mahādeva.

Characters & Entities

• Devī
• Mahādeva (Śiva)
• Kṣetra (Prabhāsa)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Hearing sacred geography and dharma from a realized source is itself tapas and becomes a cause of inner blessing.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Prabhāsa-kṣetra, whose mahimā (greatness) Devī has just heard.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit ritual; the implied practice is śravaṇa (hearing) of kṣetra-māhātmya as a meritorious act.