Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 145

Devanagari script

विक्षिप्तसलिलाः सर्वे बभूवुश्च तथा नदाः । व्यभिद्यंत तथा शैलाः शीर्णसानुनिबंधनाः

Transliteration

vikṣiptasalilāḥ sarve babhūvuśca tathā nadāḥ | vyabhidyaṃta tathā śailāḥ śīrṇasānunibaṃdhanāḥ

Translation

تمام ندیوں کے پانی بھی اچھل کر بکھر گئے؛ اور پہاڑ بھی پھٹ گئے، اُن کی چوٹیوں کے بندھن اور جوڑ ٹوٹ کر ریزہ ریزہ ہو گئے۔

Word by Word

• विक्षिप्तसलिलाः: having scattered waters
• विक्षिप्तसलिलाः: Visheshana (Adjectival/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: वि + क्षिप् (धातु) + सलिल (प्रातिपदिक)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त भूतकृदन्त ‘विक्षिप्त’ + ‘सलिल’ इति षष्ठी-तत्पुरुष/कर्मधारयार्थः; पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन; विशेषण (नदाः)

• सर्वे: all
• सर्वे: Visheshana (Adjectival/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विशेषण

• बभूवुः: became
• बभूवुः: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, बहुवचन

• च: and
• च: Connector (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक निपात (conjunction)

• तथा: likewise
• तथा: Adverbial (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय, क्रियाविशेषण (adverb)

• नदाः: rivers
• नदाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नदी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

• व्यभिद्यन्त: split apart
• व्यभिद्यन्त: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वि + भिद् (धातु)
• Form: लङ्-लकार (Imperfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, बहुवचन; छेदने/भेदने

• तथा: likewise
• तथा: Adverbial (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय, क्रियाविशेषण

• शैलाः: mountains
• शैलाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: शैल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

• शीर्णसानुनिबन्धनाः: whose ridge-fastening/bindings were broken
• शीर्णसानुनिबन्धनाः: Visheshana (Adjectival/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: शीर्ण (√शॄ/शृ, धातु) + सानु (प्रातिपदिक) + निबन्धन (प्रातिपदिक)
• Form: ‘शीर्ण’ (क्त-प्रत्ययान्त भूतकृदन्त) + ‘सानु-निबन्धन’ इति बहुपद-तत्पुरुषः; पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विशेषण (शैलाः)

Speaker

Narrator

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Devī (Pārvatī)

Visual Art Cues

Scene: Rivers splash out of their courses; mountains crack with shattered ridges as the world’s bindings loosen under cosmic rotation—an earth-shaking tableau.

Characters & Entities

• Nadī (rivers)
• Śaila (mountains)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Creation is a single fabric—when the cosmic center is altered, earth and waters respond; hence dharma values harmony.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The verse contributes to the Prabhāsa-kṣetra Māhātmya’s grandeur by portraying cosmic-scale signs around the Sun’s transformation.

What ritualistic prescription is mentioned?

No ritual or vow is stated.