Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 101

Devanagari script

ईश्वर उवाच । इत्युक्ता सा तदा पित्रा गच्छगच्छेति सा पुनः । संपूजयित्वा पितरं वडवारूपधारिणी

Transliteration

īśvara uvāca | ityuktā sā tadā pitrā gacchagaccheti sā punaḥ | saṃpūjayitvā pitaraṃ vaḍavārūpadhāriṇī

Translation

اِیشور نے کہا: باپ کے “جاؤ، جاؤ” کہنے پر وہ پھر سے اپنے پتا کو विधی کے مطابق پوجا کر کے پرنام کرتی رہی—وہ جو گھوڑی کی صورت اختیار کیے ہوئے تھی۔

Word by Word

• ईश्वरः: Īśvara (Lord)
• ईश्वरः: Karta (Speaker/subject)
• Type: Noun
• Root: ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Predicate verb)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद

• इति: thus
• इति: Vacana-paryavasana (Quotation marker)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: अव्यय; वाक्यसमाप्ति/उद्धरणसूचक (quotative particle)

• उक्ता: having been told/addressed
• उक्ता: Vidhaya-visheshana (Predicate qualifier)
• Type: Adjective
• Root: वच् (धातु) → उक्त (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; भूतकृदन्त (क्त/PPP)

• सा: she
• सा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; सर्वनाम

• तदा: then
• तदा: Kriya-visheshana (Adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: तदा (अव्यय)
• Form: अव्यय; कालवाचक (temporal adverb)

• पित्रा: by (her) father
• पित्रा: Karana/Instrument (Agent-instrumental)
• Type: Noun
• Root: पितृ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन

• गच्छ: go
• गच्छ: Kriya (Quoted imperative)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु)
• Form: लोट् (Imperative), मध्यमपुरुष (2nd person), एकवचन; परस्मैपद

• गच्छ: go (indeed)
• गच्छ: Kriya (Emphatic repetition)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु)
• Form: लोट् (Imperative), मध्यमपुरुष (2nd person), एकवचन; परस्मैपद

• इति: thus
• इति: Vacana-paryavasana (Quotation marker)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: अव्यय; उद्धरणसूचक

• सा: she
• सा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन

• पुनः: again
• पुनः: Kriya-visheshana (Adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: पुनः (अव्यय)
• Form: अव्यय; क्रियाविशेषण

• संपूजयित्वा: having duly worshipped
• संपूजयित्वा: Purvakala-kriya (Prior action)
• Type: Verb
• Root: सम्+पूज् (धातु) → संपूजयित्वा (क्त्वा)
• Form: अव्यय; क्त्वान्त (gerund/absolutive)

• पितरम्: (her) father
• पितरम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: पितृ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन

• वडवारूपधारिणी: the one bearing the form of a mare
• वडवारूपधारिणी: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वडवा (प्रातिपदिक) + रूप (प्रातिपदिक) + धारिणी (धृ-धातोः णिनि-प्रत्यय, प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; बहुपद-समास (रूपं धारयतीति)

Speaker

Īśvara (Śiva) as narrator

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A woman in mare-form (vaḍavā) bows or circles respectfully before her father after being told to depart; the scene blends tenderness with mythic strangeness.

Characters & Entities

• Īśvara
• Viśvakarmā
• Saṃjñā (implied)
• vaḍavā-rūpa (mare form)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Purāṇic narratives often encode dharma through symbolic transformations while preserving the theme of reverence to elders.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The setting belongs to Prabhāsa-kṣetra Māhātmya; this verse advances the mythic storyline rather than naming a specific tīrtha.

What ritualistic prescription is mentioned?

Respectful pūjā to one’s father/elder is shown as a dhārmic act.