Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 18

Devanagari script

निर्ममा निरहंकारा निःसंगा निष्परिग्रहाः । चतुर्वर्गेपि निःस्नेहाः समलोष्टाश्मकांचनाः

Transliteration

nirmamā nirahaṃkārā niḥsaṃgā niṣparigrahāḥ | caturvargepi niḥsnehāḥ samaloṣṭāśmakāṃcanāḥ

Translation

وہ بےملکیت، بےانا، بےتعلق اور بےجمع اندوز ہوتے ہیں؛ چار پرُشارتھ (دھرم، ارتھ، کام، موکش) کی طرف بھی بےچسپی رکھتے ہیں؛ مٹی کے ڈھیلے، پتھر اور سونے کو یکساں سمجھتے ہیں۔

Word by Word

• निर्ममाः: free from possessiveness
• निर्ममाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: निर्मम (प्रातिपदिक; निः+मम)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन; विशेषण

• निरहंकाराः: without ego
• निरहंकाराः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: निरहंकार (प्रातिपदिक; निः+अहंकार)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; नञ्/निः-पूर्वक तत्पुरुष; विशेषण

• निःसंगाः: detached, without association
• निःसंगाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: निःसंग (प्रातिपदिक; निः+संग)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विशेषण

• निष्परिग्रहाः: without possessions
• निष्परिग्रहाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: निष्परिग्रह (प्रातिपदिक; निः+परिग्रह)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विशेषण

• चतुर्वर्गे: in the four aims of life
• चतुर्वर्गे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: चतुर्वर्ग (प्रातिपदिक; चतुर्+वर्ग)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; ‘चतुर्वर्ग’ (धर्म-अर्थ-काम-मोक्ष)

• अपि: even, also
• अपि: Sambandha/Emphasis (सम्बन्ध/निपातार्थ)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अव्यय; निपात (particle)

• निःस्नेहाः: without attachment/affection
• निःस्नेहाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: निःस्नेह (प्रातिपदिक; निः+स्नेह)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विशेषण

• समलोष्टाश्मकाञ्चनाः: seeing clod, stone, and gold as equal
• समलोष्टाश्मकाञ्चनाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: समलोष्ट-अश्म-काञ्चन (प्रातिपदिक; सम+लोष्ट+अश्मन्+काञ्चन)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; समासः—(लोष्ट, अश्म, काञ्चन) इति द्वन्द्वः; ‘सम-’ उपसर्गेण समदर्शित्वार्थः; विशेषण

Speaker

Skanda (deduced from immediate context; instruction on kṣetra-vāsins)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Devī

Visual Art Cues

Scene: A group of kṣetra-residents/pilgrims living simply: minimal possessions, calm faces; one holds a clod, a stone, and a piece of gold shown as equal in their gaze; the sea-temple horizon of Prabhāsa behind.

Characters & Entities

• Caturvarga (puruṣārtha)
• Tyāga (renunciation)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Life in a sacred geography is perfected by vairāgya—dropping ego, possession, and attachment even to life-goals.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Prabhāsa-kṣetra, where the ideal resident is portrayed as radically detached and equanimous.

What ritualistic prescription is mentioned?

Not a ritual act but a prescribed discipline: non-possessiveness, non-attachment, non-hoarding, and equanimity toward wealth.