Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 60

Devanagari script

संयताः कामनासक्ता राज्यकामार्थसाधकाः । पद्मास्ते साधकाः ख्याता भिक्षाचर्यारताः सदा

Transliteration

saṃyatāḥ kāmanāsaktā rājyakāmārthasādhakāḥ | padmāste sādhakāḥ khyātā bhikṣācaryāratāḥ sadā

Translation

جو ضبطِ نفس رکھتے ہوئے بھی خواہشات میں مبتلا ہوں، سلطنت کی طلب اور دنیوی فائدے کی سادھنا کرتے ہوں—وہ سادھک ‘پدم’ کہلاتے ہیں، اور ہمیشہ بھکشا (صدقہ) پر گزارے کی ریاضت میں مشغول رہتے ہیں۔

Word by Word

• संयताः: restrained
• संयताः: Visheshana (Adjective of ते/साधकाः)
• Type: Adjective
• Root: संयत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; (सं-यम् धातोः क्त) ‘restrained’

• कामनासक्ताः: attached to desires
• कामनासक्ताः: Visheshana
• Type: Adjective
• Root: कामना (प्रातिपदिक) + आसक्त (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; सप्तमी-तत्पुरुष (कामनायाम् आसक्ताः)

• राज्यकामार्थसाधकाः: achievers of kingdom, desire, and wealth
• राज्यकामार्थसाधकाः: Karta (Predicate nominative)
• Type: Noun
• Root: राज्य (प्रातिपदिक) + काम (प्रातिपदिक) + अर्थ (प्रातिपदिक) + साधक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (राज्यस्य कामस्य अर्थस्य साधकाः) बहुपद-समास

• पद्माः: (the) Padma (class)
• पद्माः: Karta (Predicate nominative)
• Type: Noun
• Root: पद्म (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; वर्गनाम (a class called Padma)

• ते: they/those
• ते: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन

• साधकाः: practitioners
• साधकाः: Karta (Predicate nominative)
• Type: Noun
• Root: साधक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन

• ख्याताः: are known (as)
• ख्याताः: Kriya (Predicative participle)
• Type: Verb
• Root: ख्या (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past passive participle), पुंलिङ्ग प्रथमा बहुवचन; ‘(they are) known/called’ (लुप्त-भू धातु)

• भिक्षाचर्यारताः: engaged in the practice of begging
• भिक्षाचर्यारताः: Visheshana
• Type: Adjective
• Root: भिक्षा (प्रातिपदिक) + चर्या (प्रातिपदिक) + रत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; सप्तमी-तत्पुरुष (भिक्षाचर्यायाम् रताः)

• सदा: always
• सदा: Kriya-visheshaṇa (Adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: सदा (अव्यय)
• Form: कालवाचक अव्यय (adverb of time)

Speaker

Sūta (Lomaharṣaṇa) (deduced)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A group of ascetics with begging bowls and matted hair stand near a sacred precinct; some gaze toward a throne/crown symbolizing rājya-kāma, while continuing bhikṣā-caryā—showing the tension between restraint and desire.

Characters & Entities

• sādhaka
• padma
• bhikṣācaryā

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

It notes that even disciplined practitioners may carry worldly aims; the text categorizes such mixed-motive sādhana rather than idealizing it.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Prabhāsa-kṣetra, portrayed as a setting where diverse ascetic and semi-ascetic lifestyles are encountered.

What ritualistic prescription is mentioned?

Bhikṣācaryā—maintaining oneself through alms as a regular discipline.