Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 29

Devanagari script

नान्यः समर्थो देवेशि गृह्णन्यात्यधमां गतिम् । तपसा पावितो देवि ब्राह्मणो धृतकिल्विषः

Transliteration

nānyaḥ samartho deveśi gṛhṇanyātyadhamāṃ gatim | tapasā pāvito devi brāhmaṇo dhṛtakilviṣaḥ

Translation

اے دیویِ دیویش! کوئی اور اس کا اہل نہیں؛ دان لینے والا نہایت پست گتی میں گر سکتا ہے۔ مگر اے دیوی، تپسیا سے پاک برہمن—اگرچہ گناہ اٹھائے ہوئے ہو—اسی تپس کے زور سے قائم رہتا ہے۔

Word by Word

• न: not
• न: Sambandha (Negation/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: अव्यय; निषेध (negation particle)

• अन्यः: another (person)
• अन्यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अन्य (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; English: masculine nominative singular

• समर्थः: capable
• समर्थः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: समर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (अन्यः)

• देवेशि: O Deveśī
• देवेशि: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: देवेशी (प्रातिपदिक; संबोधन)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, संबोधन-प्रथमा, एकवचन; English: vocative singular 'O goddess, mistress of gods'

• गृह्णन्: accepting
• गृह्णन्: Karta (Agent/कर्ता)
• Type: Verb
• Root: √ग्रह् (धातु)
• Form: वर्तमान-कृदन्त (शतृ), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्तरि; English: present active participle nominative singular 'taking/accepting'

• याति: goes
• याति: Kriya (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √या (धातु)
• Form: लट्-लकार (present), प्रथमपुरुष, एकवचन; English: present indicative 3rd sg

• अधमाम्: lowest
• अधमाम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अधम (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (गतिम्)

• गतिम्: state/destination
• गतिम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: गति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; English: feminine accusative singular

• तपसा: by austerity
• तपसा: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: तपस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; English: neuter instrumental singular

• पावितः: purified
• पावितः: Vidhaya (Predicate/विधेय)
• Type: Verb
• Root: √पू (धातु)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मणि/कर्मकर्तरि; English: past passive participle nominative singular 'purified'

• देवि: O देवी
• देवि: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: देवी (प्रातिपदिक; संबोधन)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, संबोधन, एकवचन; English: vocative singular

• ब्राह्मणः: a Brahmin
• ब्राह्मणः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ब्राह्मण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; English: masculine nominative singular

• धृतकिल्विषः: bearing sin (yet)
• धृतकिल्विषः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: धृत (कृदन्त; √धृ (धातु) + क्त) + किल्विष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासः—किल्विषं धृतवान् (उपपद-तत्पुरुष/कर्मधारय-प्राय); विशेषणम् (ब्राह्मणः); English: masculine nominative singular 'bearing sin'

Speaker

Śiva (deduced)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Devī (addressed as Deveśi/Devi)

Visual Art Cues

Scene: A moral-ethical teaching scene: Devī addressed as 'Deveśi' listens; a sage explains that gift-receiving can cause downfall, while a tapasvin brāhmaṇa remains purified; symbolic fire of tapas shown.

Characters & Entities

• Devī
• Brāhmaṇa
• Tapas
• Pratigraha (receiving gifts)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Spiritual fitness matters in transactions of giving and receiving; tapas is portrayed as a purifier that upholds brāhmaṇic integrity.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Prabhāsa-kṣetra is the narrative frame, presenting dharma-guidance for pilgrims and householders.

What ritualistic prescription is mentioned?

Implied guidance on dāna/pratigraha ethics: gifts should be handled by those purified by tapas and right conduct.