Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 19

Devanagari script

पुनः पुनः प्रवृत्तानि व्यपनीतान्यपि प्रभो । अस्मिन्नसंशयं स्थाने कपालेश्वरनामभृत्

Transliteration

punaḥ punaḥ pravṛttāni vyapanītānyapi prabho | asminnasaṃśayaṃ sthāne kapāleśvaranāmabhṛt

Translation

اے پروردگار! یہ کَپال بار بار ظاہر ہو جاتے ہیں—ہٹائے جانے کے باوجود۔ اس لیے بے شک اسی مقام میں آپ ‘کپالیشور’ کے نام سے معروف ہوں۔

Word by Word

• पुनः: again
• पुनः: Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: पुनः (अव्यय)
• Form: काल/आवृत्ति-अव्यय (adverb of repetition)

• पुनः: again and again
• पुनः: Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: पुनः (अव्यय)
• Form: आवृत्ति-अव्यय (repetition)

• प्रवृत्तानि: arisen / occurred
• प्रवृत्तानि: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: प्रवृत्त (कृदन्त; वृत्-धातु)
• Form: भूतकृत् (Past participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन; (कपालानि इति) विशेषण

• व्यपनीतानि: removed / taken away
• व्यपनीतानि: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: व्यपनीत (कृदन्त; नी-धातु)
• Form: भूतकृत् (Past participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन; विशेषण

• अपि: even / also
• अपि: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: सम्भावना/अपि-कारक (particle: even/also)

• प्रभो: O lord
• प्रभो: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: प्रभु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन

• अस्मिन्: in this
• अस्मिन्: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; विशेषण

• असंशयम्: undoubtedly
• असंशयम्: Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: असंशय (प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययीभाववत् क्रियाविशेषण-प्रयोगः; नपुंसक-एकवचन-द्वितीया रूपेण अव्ययवत् (adverb: without doubt)

• स्थाने: in the place
• स्थाने: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: स्थान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन

• कपालेश्वरनामभृत्: (he) bearing the name ‘Kapāleśvara’
• कपालेश्वरनामभृत्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: कपालेश्वर-नामन्-भृत् (प्रातिपदिक; भृत् = √भृ धातु-आधारित)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासः—कपालेश्वर इति नाम यस्य सः (उपपद-तत्पुरुष/बहुव्रीह्यर्थक विशेषण); भृत्-प्रत्ययान्त (bearing)

Speaker

Brāhmaṇas/Ṛṣis (continuing request)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kapāleśvara

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Ṛṣi-assembly

Visual Art Cues

Scene: Close-up narrative emphasis: attendants remove skulls, yet they reappear; brāhmaṇas point in astonishment; Śiva is invoked to accept the name Kapāleśvara, sealing the site’s identity.

Characters & Entities

• Kapāleśvara
• Prabhu (Śiva)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

A sacred site’s recurring signs become the basis for divine naming, anchoring memory, worship, and sanctity in geography.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Kapāleśvara-sthāna within Prabhāsakṣetra, marked by the repeated appearance of kapālas.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit ritual; the verse establishes the deity’s epithet and the site’s identity.