Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 68

मित्रवच्च भगस्त्वष्टा सहस्रेण शतेन च । उत्तरोपक्रमेऽर्कस्य वर्धन्ते रश्मयः सदा । दक्षिणोपक्रमे भूयो ह्रसन्ते सूर्यरश्मयः

mitravacca bhagastvaṣṭā sahasreṇa śatena ca | uttaropakrame'rkasya vardhante raśmayaḥ sadā | dakṣiṇopakrame bhūyo hrasante sūryaraśmayaḥ

مِتر، بھگ، تواشٹر اور دیگر—کل ایک ہزار ایک سو—سورج کی قوتیں ہیں۔ سورج کے اُترایَن میں اس کی کرنیں ہمیشہ بڑھتی رہتی ہیں؛ اور دکشنایَن میں سورج کی شعاعیں پھر گھٹ جاتی ہیں۔

mitra-vatlike Mitra
mitra-vat:
Kriya-visheshana (Manner/क्रियाविशेषण)
TypeAdjective
Rootmitra (प्रातिपदिक) + vat (तद्धित)
Formअव्ययवत्-प्रयोग (वत्-प्रत्ययान्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; उपमान-विशेषण
caand
ca:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक निपात
bhagaḥBhaga
bhagaḥ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootbhaga (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
tvaṣṭāTvaṣṭṛ
tvaṣṭā:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Roottvaṣṭṛ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
sahasreṇaby a thousand
sahasreṇa:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootsahasra (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया, एकवचन
śatenaby a hundred
śatena:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootśata (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया, एकवचन
caand
ca:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक निपात
uttara-upakramein the northern course/transition
uttara-upakrame:
Adhikarana (Locus/अधिकरण)
TypeNoun
Rootuttara (प्रातिपदिक) + upakrama (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; कर्मधारय/तत्पुरुष-सम्भव (उत्तरोऽयम् उपक्रमः)
arkasyaof the Sun
arkasya:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootarka (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन
vardhanteincrease
vardhante:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Root√vṛdh (धातु)
Formलट्, आत्मनेपद, प्रथमपुरुष, बहुवचन
raśmayaḥrays
raśmayaḥ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootraśmi (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
sadāalways
sadā:
Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootsadā (अव्यय)
Formअव्यय, कालवाचक क्रियाविशेषण
dakṣiṇa-upakramein the southern course/transition
dakṣiṇa-upakrame:
Adhikarana (Locus/अधिकरण)
TypeNoun
Rootdakṣiṇa (प्रातिपदिक) + upakrama (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; तत्पुरुष (दक्षिणः उपक्रमः)
bhūyaḥagain/more
bhūyaḥ:
Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootbhūyas (अव्यय)
Formअव्यय, पुनरर्थक/अधिक्यवाचक क्रियाविशेषण
hrasantedecrease
hrasante:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Root√hras (धातु)
Formलट्, आत्मनेपद, प्रथमपुरुष, बहुवचन
sūrya-raśmayaḥsun-rays
sūrya-raśmayaḥ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootsūrya (प्रातिपदिक) + raśmi (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (सूर्यस्य रश्मयः)

Śiva (Īśvara)

Tirtha: Prabhāsa Kṣetra

Type: kshetra

Listener: Sāṃba / Yādava addressee (contextual)

Scene: A symbolic diagram-like scene: Sūrya’s orb with rays expanding during uttarāyaṇa and contracting during dakṣiṇāyana; attendant Ādityas (Mitra, Bhaga, Tvaṣṭṛ, etc.) arranged around the solar disc like a mandala.

M
Mitra
B
Bhaga
T
Tvaṣṭṛ
A
Arka (Sun)
S
Sūrya

FAQs

It links cosmic order to dharma: the Sun’s ordained courses symbolize a regulated universe where worship aligns human life with ṛta (sacred order).

Prabhāsa Kṣetra (Prabhāsatīrtha region), where Sūrya is praised in connection with Sāṃbāditya.

No direct ritual is prescribed here; the verse explains the Sun’s northern and southern courses as a sacred cosmological teaching.