Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 63

विवस्वाञ्ज्येष्ठमासे तु आषाढे चांशुमांस्तथा । पर्ज्जन्यः श्रावणे मासि वरुणः प्रौष्ठसंज्ञिके

vivasvāñjyeṣṭhamāse tu āṣāḍhe cāṃśumāṃstathā | parjjanyaḥ śrāvaṇe māsi varuṇaḥ prauṣṭhasaṃjñike

جَیَیشٹھ کے مہینے میں وِوَسوان حاکم ہے، اور آشاڑھ میں اسی طرح اَمشُمان۔ شراون میں بارش دینے والا پَرجنْیَ، اور پروشٹھ کہلانے والے مہینے میں وَرُن دیوتا مقرر ہے۔

विवस्वान्Vivasvān
विवस्वान्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootविवस्वत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
ज्येष्ठJyeṣṭha (month)
ज्येष्ठ:
Visheshana (Adjectival modifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootज्येष्ठ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; ‘मासे’ इत्यस्य विशेषण
मासेin the month
मासे:
Adhikarana (time/अधिकरण)
TypeNoun
Rootमास (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative), एकवचन
तुbut/indeed
तु:
Discourse particle (निपात)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (contrast/continuation)
आषाढेin Āṣāḍha
आषाढे:
Adhikarana (time/अधिकरण)
TypeNoun
Rootआषाढ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; मासवाचक
and
:
Samuccaya (Connector/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयबोधक
अंशुमान्Aṃśumān
अंशुमान्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootअंशुमत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
तथाlikewise
तथा:
Kriya-visheshana/Connector
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formअव्यय; प्रकार/समुच्चयार्थक (adverb: likewise)
पर्जन्यःParjanya
पर्जन्यः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootपर्जन्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
श्रावणेin Śrāvaṇa
श्रावणे:
Adhikarana (time/अधिकरण)
TypeNoun
Rootश्रावण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; मासवाचक
मासिin the month
मासि:
Adhikarana (time/अधिकरण)
TypeNoun
Rootमास (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन
वरुणःVaruṇa
वरुणः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootवरुण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
प्रौष्ठnamed ‘Prauṣṭha’
प्रौष्ठ:
Visheshana (Adjectival modifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootप्रौष्ठ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; ‘संज्ञिके’ इत्यस्य विशेषण (month-name qualifier)
संज्ञिकेin the (month) called
संज्ञिके:
Adhikarana (time/अधिकरण)
TypeAdjective
Rootसंज्ञिक (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; ‘(मासे)’ इत्यर्थे सप्तमी

Skanda (deduced)

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra

Type: kshetra

Scene: Four Ādityas appear as personified forces: Vivasvān with blazing summer aura (Jyeṣṭha), Aṃśumān with shimmering heat-haze (Āṣāḍha), Parjanya releasing monsoon clouds (Śrāvaṇa), Varuṇa enthroned with waters and nāgas (Prauṣṭha/Bhādrapada).

V
Vivasvān
A
Aṃśumān
P
Parjanya
V
Varuṇa
J
Jyeṣṭha
Ā
Āṣāḍha
Ś
Śrāvaṇa
P
Prauṣṭha (Bhādrapada)

FAQs

Seasonal forces—heat, rays, rain, and waters—are sacralized as divine presences, teaching reverence for nature as dharma-governed.

The teaching belongs to Prabhāsa-kṣetra’s māhātmya, situating cosmic calendrics within pilgrimage literature.

No explicit ritual; the verse supplies month-deity correspondences useful for timed worship.