Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 42

Devanagari script

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा सांबो लज्जासमन्वितः । उवाच प्रहसन्वाक्यं स स्मरन्नृषिसत्तमम्

Transliteration

tasya tadvacanaṃ śrutvā sāṃbo lajjāsamanvitaḥ | uvāca prahasanvākyaṃ sa smarannṛṣisattamam

Translation

اُس کی باتیں سن کر سامب شرمندگی سے بھر گیا؛ اور اُس برگزیدہ رِشی کو یاد کرتے ہوئے نیم مسکراہٹ کے ساتھ بول اُٹھا۔

Word by Word

• tasya: of him
• tasya: Sambandha (Possessor/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: tad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-विभक्ति, एकवचन (genitive)

• tad-vacanam: that statement
• tad-vacanam: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: tad (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + vacana (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारयः (‘तत् एव वचनम्’), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• śrutvā: having heard
• śrutvā: Kriya (Gerundial action/पूर्वक्रिया)
• Type: Verb
• Root: √śru (धातु) → śrutvā (क्त्वान्त)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (absolutive), पूर्वकालिक-क्रिया

• sāṃbaḥ: Samba
• sāṃbaḥ: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: sāmba (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• lajjā-samanvitaḥ: endowed with shame
• lajjā-samanvitaḥ: Karta (Subject-attribute/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: lajjā (प्रातिपदिक) + samanvita (कृदन्त-प्रातिपदिक; √anv-i)
• Form: तृतीया-तत्पुरुषः (लज्जया समन्वितः), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम्

• uvāca: said
• uvāca: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √vac (धातु)
• Form: लिट्-लकार (परोक्षभूत/परिपूर्णभूत), परस्मैपद, प्रथम-पुरुष, एकवचन

• prahasan: laughing
• prahasan: Sambandha (Manner/सम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: pra + √has (धातु) → prahasan (शतृ-प्रत्यय, वर्तमान कृदन्त)
• Form: वर्तमानकृदन्त (शतृ), प्रथमा-विभक्ति, एकवचन, पुंलिङ्ग; क्रियाविशेषणभावे (while laughing)

• vākyam: words/speech
• vākyam: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: vākya (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• saḥ: he
• saḥ: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: tad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• smaran: remembering
• smaran: Sambandha (Manner/सम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: √smṛ (धातु) → smaran (शतृ-प्रत्यय, वर्तमान कृदन्त)
• Form: वर्तमानकृदन्त (शतृ), प्रथमा-विभक्ति, एकवचन, पुंलिङ्ग; क्रियाविशेषणभावे (remembering)

• ṛṣi-sattamam: the best of sages
• ṛṣi-sattamam: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: ṛṣi (प्रातिपदिक) + sattama (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुषः (ऋषीणां सत्तमः), पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

Speaker

Sūta (narrator)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa (contextual lead-in)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Sāmba, head slightly bowed in shame, speaks with a restrained half-smile, eyes turned inward as he remembers a great sage; elders and attendants watch in tense silence.

Characters & Entities

• Sāmba
• Kṛṣṇa
• Durvāsā (implied)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Shame can become the doorway to repentance when it turns the mind toward the wise and toward correction.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Prabhāsa Kṣetra remains the māhātmya’s focus; the narrative is moving toward Sāmba’s journey there.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it introduces Sāmba’s response and remembrance of the sage.