Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 99

Devanagari script

कृतार्थः कृतपुण्योऽहं ब्रवीत्येवं महोदधिः । पवित्रितं च मद्गात्रं गोमतीवारिसंप्लवात्

Transliteration

kṛtārthaḥ kṛtapuṇyo'haṃ bravītyevaṃ mahodadhiḥ | pavitritaṃ ca madgātraṃ gomatīvārisaṃplavāt

Translation

یوں مہاساگر کہتا ہے: “میں کِرتارتھ ہوں؛ میں پُنّیہ والا بن گیا ہوں۔ کیونکہ گومتی کے پانی کے سیلاب نے میرے ہی جسم کو پاک کر دیا ہے۔”

Word by Word

• कृतार्थः: fulfilled (having achieved the purpose)
• कृतार्थः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: कृतार्थ (प्रातिपदिक; कृ(धातु) + अर्थ(प्रातिपदिक) इति समास)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन; विशेषणम्

• कृतपुण्यः: meritorious / having gained merit
• कृतपुण्यः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: कृतपुण्य (प्रातिपदिक; कृ(धातु) + पुण्य(प्रातिपदिक) इति समास)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम्

• अहम्: I
• अहम्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: उत्तमपुरुष-सर्वनाम, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• ब्रवीति: says
• ब्रवीति: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: ब्रू (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्

• एवम्: thus
• एवम्: Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: एवम् (अव्यय)
• Form: अव्यय; प्रकारवाचक क्रियाविशेषण (adverb of manner)

• महोदधिः: the great ocean
• महोदधिः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: महोदधि (प्रातिपदिक; महत्(प्रातिपदिक) + उदधि(प्रातिपदिक) इति समास)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• पवित्रितम्: purified
• पवित्रितम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: पवित्रित (कृदन्त-प्रातिपदिक; पवित्र(प्रातिपदिक) + णिच्/कृदन्त-प्रत्यय)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; भूतकर्मणि/भावे कृदन्त (past passive participle sense: 'made pure')

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयार्थक-निपात (conjunction)

• मत्-गात्रम्: my body/limbs
• मत्-गात्रम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: मत् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + गात्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (मम गात्रम्)

• गोमती-वारि-संप्लवात्: from the flood/overflow of Gomati’s waters
• गोमती-वारि-संप्लवात्: Apadana (अपादान)
• Type: Noun
• Root: गोमती (प्रातिपदिक) + वारि (प्रातिपदिक) + संप्लव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (Ablative), एकवचन; तत्पुरुष-समास (गोमत्याः वारिणः संप्लवः)

Speaker

Mahodadhi (the Ocean), quoted within Sūta’s narration

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Gomatī-saṅgama (Gomati’s meeting with the ocean at Dvārakā)

Type: sangam

Visual Art Cues

Scene: Personified Ocean (Samudra-deva) rises from waves with folded hands, addressing the viewer; a strong Gomati current pours into the sea, depicted as luminous, purifying the ocean’s body.

Characters & Entities

• Mahodadhi (Ocean)
• Gomatī

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The sanctity of the tirtha-water is so great that even the ocean is described as purified by it.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The Gomati and its confluence with the great ocean near Dvārakā.

What ritualistic prescription is mentioned?

No direct prescription; it poetically asserts the purifying power of Gomati’s waters.