Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 6

Devanagari script

हरिक्षेत्रं गया मिश्रक्षेत्रं च पुरुषोत्तमम् । प्रभासादीनि पुण्यानि मुक्तिक्षेत्राण्यशेषतः

Transliteration

harikṣetraṃ gayā miśrakṣetraṃ ca puruṣottamam | prabhāsādīni puṇyāni muktikṣetrāṇyaśeṣataḥ

Translation

ہری-کشیتر، گیا، مشہور مِشرا-کشیتر اور پُروشوتم؛ اور پربھاس وغیرہ دیگر سب مقدس تیرتھ—سب کے سب بلا استثنا موکش دینے والے پاکیزہ کھیتر ہیں۔

Word by Word

• हरि-क्षेत्रम्: Hari’s sacred field (Harikṣetra)
• हरि-क्षेत्रम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: हरि (प्रातिपदिक) + क्षेत्र (प्रातिपदिक)
• Form: समास: हरि-क्षेत्र (षष्ठी/तत्पुरुष: ‘क्षेत्रं हरेः’); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन

• गया: Gayā
• गया: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: गया (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; स्थाननाम

• मिश्र-क्षेत्रम्: Miśrakṣetra (the mixed/combined sacred place)
• मिश्र-क्षेत्रम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मिश्र (प्रातिपदिक) + क्षेत्र (प्रातिपदिक)
• Form: समास: मिश्र-क्षेत्र (कर्मधारय: ‘मिश्रं क्षेत्रम्’); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन

• च: and
• च: Avyaya (Conjunction/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयार्थक निपात

• पुरुषोत्तमम्: Puruṣottama (Puri/holy place)
• पुरुषोत्तमम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पुरुष (प्रातिपदिक) + उत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: समास: पुरुष-उत्तम (कर्मधारय: ‘उत्तमः पुरुषः’); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; स्थाननाम (पुरुषोत्तम-क्षेत्र/पुरी)

• प्रभास-आदीनि: Prabhāsa and others
• प्रभास-आदीनि: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: प्रभास (प्रातिपदिक) + आदि (प्रातिपदिक)
• Form: समास: प्रभास-आदि (तत्पुरुष: ‘प्रभासः आदिः येषाम्’); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), बहुवचन

• पुण्यानि: holy, meritorious
• पुण्यानि: Visheshana (Adjectival modifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पुण्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), बहुवचन; विशेषण (प्रभासादीनि/मुक्तिक्षेत्राणि)

• मुक्ति-क्षेत्राणि: fields of liberation
• मुक्ति-क्षेत्राणि: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मुक्ति (प्रातिपदिक) + क्षेत्र (प्रातिपदिक)
• Form: समास: मुक्ति-क्षेत्र (षष्ठी/तत्पुरुष: ‘क्षेत्राणि मुक्तेः’); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), बहुवचन

• अशेषतः: entirely, without exception
• अशेषतः: Avyaya (Adverbial/अव्यय)
• Type: Indeclinable
• Root: अशेषतः (अव्यय)
• Form: अव्यय; क्रियाविशेषण (entirely, without remainder)

Speaker

Narrative voice within Dvārakā Māhātmya (speaker not explicit in the excerpt)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa and other mukti-kṣetras (Gayā, Puruṣottama, etc.)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A garland of liberation-fields: Gayā with piṇḍa offerings, Puruṣottama with the Lord’s emblematic presence, Prabhāsa with the sea-shore sanctity—each shown as a radiant kṣetra, linked by a luminous thread of mokṣa.

Characters & Entities

• Harikṣetra
• Gayā
• Miśra-kṣetra
• Puruṣottama (Puri)
• Prabhāsa

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Certain pilgrimage regions are praised as mukti-kṣetras—places where devotion and sacred contact are believed to mature into liberation.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Prabhāsa is highlighted alongside major mokṣa-associated regions such as Gayā and Puruṣottama (Puri).

What ritualistic prescription is mentioned?

No specific rite is prescribed here; the verse primarily enumerates renowned liberation-giving sacred fields.