Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 18

तीर्थ राज प्रयागश्च सर्वतीर्थसमन्वितः । एतेषामेव सर्वेषां मत्संसर्गान्महामुने । विशुद्धानां प्रकाशेन राजते भुवनत्रयम्

tīrtha rāja prayāgaśca sarvatīrthasamanvitaḥ | eteṣāmeva sarveṣāṃ matsaṃsargānmahāmune | viśuddhānāṃ prakāśena rājate bhuvanatrayam

“اور تیرتھ راج پریاگ—جو سب تیرتھوں سے آراستہ ہے۔ اے مہامُنی! میری سنگت سے یہ سب پاکیزہ ہو جاتے ہیں؛ پاکیزہ ہستیوں کے نور سے تینوں بھون جگمگا اٹھتے ہیں۔”

तीर्थholy place / pilgrimage site
तीर्थ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतीर्थ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; संबोधनार्थे शीर्षक-प्रयोगः (appositional)
राजking; chief
राज:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootराजन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; ‘तीर्थ’ इत्यस्य विशेष्य-सम्बन्धे उपपद-सम्बोधनवत् (king among)
प्रयागःPrayāga
प्रयागः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootप्रयाग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन
and
:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
सर्वतीर्थसमन्वितःendowed with all tīrthas
सर्वतीर्थसमन्वितः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootसर्व + तीर्थ + समन्वित (कृदन्त-प्रातिपदिक; सम्+अन्वि (धातु) + क्त)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; विशेषणम् (qualifier) ‘प्रयागः’
एतेषाम्of these
एतेषाम्:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी (6th/षष्ठी), बहुवचन
एवindeed; only
एव:
Sambandha (Emphasis/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formनिश्चय/अवधारण-अव्यय (emphatic particle)
सर्वेषाम्of all
सर्वेषाम्:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी (6th/षष्ठी), बहुवचन; ‘एतेषाम्’ इत्यस्य विशेषणम्
मत्संसर्गात्from contact/association with me
मत्संसर्गात्:
Apadana (Source/अपादान)
TypeNoun
Rootमत् (अस्मद्-षष्ठी-समासाङ्ग) + संसर्ग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी (5th/पञ्चमी), एकवचन; अपादान (source/ablative)
महामुनेO great sage
महामुने:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootमहामुनि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, संबोधन (Vocative/संबोधन), एकवचन
विशुद्धानाम्of the purified
विशुद्धानाम्:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeAdjective
Rootविशुद्ध (कृदन्त-प्रातिपदिक; वि+शुध् (धातु) + क्त)
Formपुं/नपुंसक, षष्ठी (6th/षष्ठी), बहुवचन; ‘एतेषाम्’ इत्यस्य विशेषणम्
प्रकाशेनby (their) radiance
प्रकाशेन:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootप्रकाश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन; करण (instrument)
राजतेshines; is resplendent
राजते:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootराज् (धातु)
Formलट् (Present/लट्), प्रथमपुरुष (3rd person/प्रथमपुरुष), एकवचन; आत्मनेपद
भुवनत्रयम्the three worlds
भुवनत्रयम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootभुवन + त्रय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; अत्र कर्मवत्/कर्तृवत्—‘राजते’ इत्यस्य विषयः (that which shines)

Gautamī (Godāvarī)

Tirtha: Prayāga (Tīrtha-rāja)

Type: sangam

Scene: A luminous confluence scene: Prayāga personified as a regal tīrtha, with three rivers meeting; purified sages and pilgrims emit a radiant aura that seems to illuminate the three worlds, while Gautamī speaks to Nārada.

P
Prayāga

FAQs

Holy association purifies, and the purity of sacred beings and places is depicted as uplifting the entire cosmos.

Prayāga is explicitly praised as tīrtha-rāja, the ‘king of tīrthas,’ said to embody all pilgrimage merits.

No direct ritual is stated; the implied practice is saṅga with the pure—pilgrimage and reverent contact with sanctified presences.