Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 30

Devanagari script

तस्य पुण्यं प्रवक्ष्यामि महाभागवतस्य हि । तिलप्रस्थहस्रं तु सहिरण्यं द्विजातये । दत्त्वा यत्फलमाप्नोति ह्ययने रविसंक्रमे

Transliteration

tasya puṇyaṃ pravakṣyāmi mahābhāgavatasya hi | tilaprasthahasraṃ tu sahiraṇyaṃ dvijātaye | dattvā yatphalamāpnoti hyayane ravisaṃkrame

Translation

اب میں اس مہابھاگوت کے پُنّیہ کا بیان کرتا ہوں: اَیَن اور سورج کے سنکرَمَن کے وقت کسی دِوِج (برہمن) کو سونے کے ساتھ تل کے ہزار پرستھ دان دینے سے جو پھل ملتا ہے، وہی پھل اسے حاصل ہوتا ہے۔

Word by Word

• तस्य: of him/of that (person)
• तस्य: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; सर्वनाम

• पुण्यम्: merit
• पुण्यम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: पुण्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; कर्मपदम्

• प्रवक्ष्यामि: I shall declare
• प्रवक्ष्यामि: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र+वच् (धातु)
• Form: लृट्-लकार (भविष्यत्), परस्मैपद, उत्तमपुरुष, एकवचन

• महाभागवतस्य: of the great devotee
• महाभागवतस्य: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: महाभागवत (प्रातिपदिक: महा+भागवत)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; समासः कर्मधारयः (महान् भागवत:)

• हि: indeed/for
• हि: Sambandha (Discourse particle/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: निपात (emphatic/causal particle)

• तिल: sesame
• तिल: Sambandha (Association/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तिल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (in compound stem)

• प्रस्थ: a prastha-measure
• प्रस्थ: Sambandha (Measure/परिमाण)
• Type: Noun
• Root: प्रस्थ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (measure; in compound stem)

• हस्रम्: a thousand
• हस्रम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: सहस्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; संख्यावाचक (in compound)

• तु: but/and
• तु: Sambandha (Discourse particle/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: निपात (contrast/continuation)

• स: with
• स: Sambandha (Association/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: स (अव्यय)
• Form: सह-अर्थे अव्ययम् (particle 'with')

• हिरण्यम्: gold
• हिरण्यम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: हिरण्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; कर्मपदम्

• द्विजातये: to a twice-born (brahmin)
• द्विजातये: Sampradana (Recipient/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: द्विजाति (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, चतुर्थी, एकवचन; सम्प्रदानम्

• दत्त्वा: having given
• दत्त्वा: Purvakala-kriya (Prior action/पूर्वक्रिया)
• Type: Indeclinable
• Root: दा (धातु) → दत्त्वा (क्त्वान्त)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्यय (gerund), पूर्वकालिक क्रिया

• यत्: which
• यत्: Sambandha (Relative/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; सम्बन्धवाचक

• फलम्: fruit/result
• फलम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: फल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; कर्मपदम्

• आप्नोति: attains
• आप्नोति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: आप् (धातु)
• Form: लट्-लकार, परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

• हि: indeed
• हि: Sambandha (Discourse particle/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: निपात (emphasis)

• अयने: at the solstice (ayana)
• अयने: Adhikarana (Time locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: अयन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; अधिकरणम् (time-locative)

• रवि: sun
• रवि: Sambandha (Association/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: रवि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (in compound stem)

• संक्रमे: at the sun’s transit (saṅkrānti)
• संक्रमे: Adhikarana (Time locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: संक्रम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; समासः षष्ठी-तत्पुरुषः (रवेः संक्रमः)

Speaker

Narrator within Dvārakā-māhātmya

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Dvārakā (Dvādaśī Hari-jāgaraṇa with dāna)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A learned brāhmaṇa receives heaps of sesame (tila) with gold on a solstice/saṅkrānti day; parallel vignette shows a Dvādaśī night vigil in Dvārakā—two scenes balanced to convey ‘equal merit’.

Characters & Entities

• Ravi (Sun)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The Purāṇa measures the greatness of Hari-jāgaraṇa by equating it with renowned high-merit gifts performed on major calendrical junctions.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The merit teaching is embedded in Dvārakā-māhātmya, linking devotional acts to the sanctity of Dvārakā.

What ritualistic prescription is mentioned?

Tiladāna (sesame donation) with gold to a brāhmaṇa on ayana (solstice) and ravi-saṅkrānti is cited as a benchmark of merit.