Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 10

Devanagari script

तावच्छत्रुभयं पुंसां गृहभंगं च मूर्खता । भक्त्या न पश्यति नरो यावत्कृष्णप्रियां कलौ

Transliteration

tāvacchatrubhayaṃ puṃsāṃ gṛhabhaṃgaṃ ca mūrkhatā | bhaktyā na paśyati naro yāvatkṛṣṇapriyāṃ kalau

Translation

جب تک کَلی یُگ میں بھکتی کے ساتھ انسان کرشن کی پریا رُکمِنی کے درشن نہیں کرتا، تب تک لوگوں پر دشمنوں کا خوف، گھر کا ٹوٹ جانا اور موہ کی حماقت قائم رہتی ہے۔

Word by Word

• तावत्: so long
• तावत्: Kala/Avadhi (Temporal limit/काल-अवधि)
• Type: Indeclinable
• Root: तावत् (अव्यय)
• Form: अवधि-बोधक-अव्ययम् (so long)

• शत्रुभयम्: fear of enemies
• शत्रुभयम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: शत्रु-भय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गः (neuter), प्रथमा/द्वितीया, एकवचनम्; तत्पुरुषः (शत्रोः भयम् = fear of enemies)

• पुंसाम्: of men
• पुंसाम्: Sambandha (Possessor/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: पुंस्/पुम् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, षष्ठी (6th case), बहुवचनम् (plural); सम्बन्धः (genitive)

• गृहभङ्गम्: ruin of the household
• गृहभङ्गम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: गृह-भङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, प्रथमा/द्वितीया, एकवचनम्; तत्पुरुषः (गृहस्य भङ्गः = breaking of the house/home)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-अव्ययम्

• मूर्खता: foolishness
• मूर्खता: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मूर्खता (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गः, प्रथमा, एकवचनम्

• भक्त्या: with devotion
• भक्त्या: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: भक्ति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गः, तृतीया, एकवचनम्; करणम्

• न: not
• न: Pratishedha (Negation/निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेधार्थक-अव्ययम्

• पश्यति: sees
• पश्यति: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु)
• Form: लट्-लकारः, प्रथमपुरुषः, एकवचनम्, परस्मैपदम्

• नरः: a man
• नरः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा, एकवचनम्

• यावत्: until
• यावत्: Kala/Avadhi (Temporal limit/काल-अवधि)
• Type: Indeclinable
• Root: यावत् (अव्यय)
• Form: अवधि-बोधक-अव्ययम् (until)

• कृष्णप्रियाम्: Krishna’s beloved (Rukmini)
• कृष्णप्रियाम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: कृष्ण-प्रिया (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गः, द्वितीया, एकवचनम्; तत्पुरुषः (कृष्णस्य प्रिया)

• कलौ: in the Kali age
• कलौ: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: कलि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, सप्तमी, एकवचनम्; अधिकरणम्

Speaker

Sūta (deduced: Prabhāsa-khaṇḍa narration style)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Dvārakā (with Rukmiṇī-kṣetra as focal darśana)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Pilgrims/śrotṛs seeking Dvārakā-māhātmya

Visual Art Cues

Scene: A pilgrim in Kali-yuga approaches the Rukmiṇī shrine at Dvārakā with folded hands; behind, the fortified city and sea; symbolic shadows of ‘enemy-fear’ and ‘household-break’ dissolve as the devotee beholds the Goddess.

Characters & Entities

• Kṛṣṇa
• Rukmiṇī
• Kali-yuga

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Devotion is framed as the remedy for social fear, domestic collapse, and inner ignorance.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Dvārakā in the Dvārakā-māhātmya narrative.

What ritualistic prescription is mentioned?

No ritual details here; the emphasis is on bhakti and darśana.