Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 45

Devanagari script

एतन्मया वः कथितं संक्षेपात्तीर्थविस्तरम् । आत्मप्रज्ञानुमानेन किमन्यच्छ्रोतुमिच्छथ

Transliteration

etanmayā vaḥ kathitaṃ saṃkṣepāttīrthavistaram | ātmaprajñānumānena kimanyacchrotumicchatha

Translation

یوں میں نے تمہیں ان تیرتھوں کی وسعت اختصار سے بیان کر دی۔ اپنی باطنی بصیرت کے مطابق، اب اور کیا سننا چاہتے ہو؟

Word by Word

• एतत्: this
• एतत्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति (1st/2nd), एकवचन

• मया: by me
• मया: Karta (Agent/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: उत्तमपुरुष-सर्वनाम, तृतीया-विभक्ति, एकवचन

• वः: to you
• वः: Sampradana (Recipient/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: मध्यमपुरुष-सर्वनाम, चतुर्थी/षष्ठी-विभक्ति, बहुवचन; अत्र चतुर्थी (to you)

• कथितम्: told/related
• कथितम्: Karma (Object described)
• Type: Verb
• Root: कथ् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle, क्त), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विधेय (predicative)

• संक्षेपात्: briefly
• संक्षेपात्: Sambandha (Manner)
• Type: Noun
• Root: संक्षेप (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति, एकवचन; प्रकारे (briefly)

• तीर्थविस्तरम्: the detailed account/extent of tīrthas
• तीर्थविस्तरम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तीर्थ + विस्तार (प्रातिपदिक; समास)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (तीर्थस्य विस्तारः)

• आत्मप्रज्ञानुमानेन: by inference from your own understanding
• आत्मप्रज्ञानुमानेन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: आत्म + प्रज्ञा + अनुमान (प्रातिपदिक; समास)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (3rd/Instrumental), एकवचन; तत्पुरुष-समास (आत्मनः प्रज्ञायाः अनुमानम् = inference by one’s own understanding)

• किम्: what?
• किम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: किम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; प्रश्नार्थक (interrogative)

• अन्यत्: something else
• अन्यत्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अन्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• श्रोतुम्: to hear
• श्रोतुम्: Prayojana (Purpose/प्रयोजन)
• Type: Verb
• Root: श्रु (धातु) + तुमुन् (कृदन्त)
• Form: तुमुनन्त (infinitive), श्रवणार्थे (purpose: to hear)

• इच्छथ: do you wish
• इच्छथ: Karta (Doer/कर्ता)
• Type: Verb
• Root: इष् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), मध्यमपुरुष (2nd person), बहुवचन (Plural), परस्मैपद

Speaker

Unspecified narrator within Dvārakā Māhātmya (contextual narrator addressing brāhmaṇas/sages)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Dvārakā tīrtha-vistara (summary)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Brāhmaṇas

Visual Art Cues

Scene: A teacher-sage rolls up a palm-leaf manuscript after summarizing; the brāhmaṇas sit attentive, poised to ask the next question; background hints of coastal shrines.

Characters & Entities

• Dvārakā tīrthas
• Brāhmaṇas (Dvija)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Purāṇic teaching is presented as guided instruction: once the essentials of sacred geography are known, seekers are invited to inquire further and deepen understanding.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No single tīrtha; the verse refers to the overall tīrtha-vistara (the collected sacred sites) of Dvārakā.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it is a narrative summation and prompt for further listening.