Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 16

Devanagari script

भृगुणा हि तपस्तप्तं स्थापिता यत्र चांबिका । भृग्वर्चिता ततो देवी प्रसिद्धा श्रूयते क्षितौ

Transliteration

bhṛguṇā hi tapastaptaṃ sthāpitā yatra cāṃbikā | bhṛgvarcitā tato devī prasiddhā śrūyate kṣitau

Translation

وہاں بھِرگو نے تپسیا کی اور وہیں امبیکا دیوی کی स्थापना ہوئی۔ اسی لیے بھِرگو کی پوجا سے سرفراز وہ دیوی زمین پر مشہور سنی جاتی ہے۔

Word by Word

• भृगुणा: by Bhṛgu (sage)
• भृगुणा: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: भृगु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/करण), एकवचन; करणकारक-प्रयोगः (instrumental of agent/means)

• हि: indeed, for
• हि: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: निपात (particle), अवधान/हेतु-बोधकः

• तपः: austerity, penance
• तपः: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तपस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; समासपूर्वपद-रूपेण (as first member in compound)

• तप्तम्: performed, heated (austerity done)
• तप्तम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: तप् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘तपः’ इत्यस्य विशेषणम्

• स्थापिता: was established/installed
• स्थापिता: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: स्था (धातु) + णिच् (causative) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (PPP), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मणि-प्रयोगः (passive sense)

• यत्र: where
• यत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: यत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय, देशवाचक-सम्बन्ध (locative adverb)

• च: and
• च: Sambandha (Conjunction/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-निपात (conjunction)

• अम्बिका: Ambikā (the Goddess)
• अम्बिका: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अम्बिका (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन

• भृग्वर्चिता: worshipped by Bhṛgu
• भृग्वर्चिता: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: भृगु (प्रातिपदिक) + अर्चित (कृदन्त)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुषः (भृगुणा अर्चिता/भृगोः अर्चिता), भूतकर्मणि कृदन्त (PPP) ‘अर्च्’ धातोः, स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘देवी’ इत्यस्य विशेषणम्

• ततः: thereafter, from that
• ततः: Sambandha (Adverbial/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय, तस्मात्/अनन्तरम् (ablatival adverb: from that/thereafter)

• देवी: the Goddess
• देवी: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: देवी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• प्रसिद्धा: well-known, renowned
• प्रसिद्धा: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: प्रसिद्ध (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘देवी’ इत्यस्य विशेषणम्

• श्रूयते: is heard/said
• श्रूयते: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: श्रु (धातु)
• Form: लट् (वर्तमान), आत्मनेपद, प्रथमपुरुष, एकवचन; कर्मणि-प्रयोगः (passive: is heard)

• क्षितौ: on earth
• क्षितौ: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: क्षिति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th/अधिकरण), एकवचन

Speaker

Skanda (deduced from Dvārakā Māhātmya narrative style within Skanda Purāṇa)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Ambikā-sthāna (Bhṛgu-arcita)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Sage Bhṛgu in intense austerity near the coast; Ambikā appears and is installed as a radiant goddess with lion symbolism, surrounded by attendants and ritual fire.

Characters & Entities

• Bhṛgu
• Ambikā (Devī)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

A tīrtha’s sanctity is reinforced by ṛṣi-tapas and the establishment of living divine presence through consecration and worship.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

An Ambikā/Devī-sthāna in the Dvārakā Māhātmya circuit, linked to Bhṛgu’s austerities and worship.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit rite is commanded; the verse provides the shrine’s sacred origin (tapas and स्थापना).