Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 21

इत्येवमुक्त्वा ता गोप्यो मुमुहुः शोकविह्वलाः । ईक्षंत्यः कृष्णदासं तं निपेतुर्धरणीतले

ityevamuktvā tā gopyo mumuhuḥ śokavihvalāḥ | īkṣaṃtyaḥ kṛṣṇadāsaṃ taṃ nipeturdharaṇītale

یوں کہہ کر وہ گوپیاں غم سے بے قرار ہو کر بے ہوش ہو گئیں۔ کرشن کے اس خادم کو تکتی رہیں اور زمین پر گر پڑیں۔

इतिthus
इति:
Sambandha (Discourse marker/निपात)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formअव्यय; वाक्यसमाप्त्यर्थक/उद्धरणसूचक (quotative particle)
एवम्in this way
एवम्:
Kriya-vishesana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootएवम् (अव्यय)
Formअव्यय; प्रकारवाचक (in this manner)
उक्त्वाhaving spoken
उक्त्वा:
Purvakala-kriya (Prior action/पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु) + क्त्वा (कृदन्त)
Formक्त्वान्त अव्ययकृदन्त (gerund) ‘having said’
ताःthose (gopīs)
ताः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन
गोप्यःthe gopīs
गोप्यः:
Karta (Apposition/कर्ता-समानााधिकरण)
TypeNoun
Rootगोपी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन
मुमुहुःfainted/became deluded
मुमुहुः:
Kriya (Main verb/क्रिया)
TypeVerb
Rootमुह् (धातु)
Formलिट् (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, बहुवचन
शोकविह्वलाःoverwhelmed by grief
शोकविह्वलाः:
Karta (Subject qualifier/कर्ता-विशेषण)
TypeAdjective
Rootशोक-विह्वल (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; समासः—शोकेन विह्वलाः इति तृतीया-तत्पुरुष
ईक्षन्त्यःlooking (at)
ईक्षन्त्यः:
Kriya-vishesana (Concomitant action/सहकालक्रिया)
TypeVerb
Rootईक्ष् (धातु) + शतृ (कृदन्त)
Formवर्तमानकाले शतृ-प्रत्ययान्त कृदन्त (present active participle), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; ‘while looking’
कृष्णदासम्Kṛṣṇa’s servant
कृष्णदासम्:
Karman (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootकृष्ण-दास (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; समासः—कृष्णस्य दासः इति षष्ठी-तत्पुरुष
तम्him
तम्:
Karman (Object apposition/कर्म-समानााधिकरण)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
निपेतुःfell down
निपेतुः:
Kriya (Main verb/क्रिया)
TypeVerb
Rootनि-पत् (धातु)
Formलिट् (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, बहुवचन
धरणीतलेon the ground
धरणीतले:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootधरणी-तल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; समासः—धरण्याः तलम् इति षष्ठी-तत्पुरुष

Narrator (contextual narration within the dialogue)

Tirtha: Dvārakā (kathā within)

Type: kshetra

Listener: Audience within the Purāṇic frame (implied)

Scene: After speaking, the gopīs swoon and collapse to the earth, yet their eyes remain turned toward Kṛṣṇa’s servant; Uddhava stands nearby, struck by their devotion.

G
Gopīs
K
Kṛṣṇa
K
Kṛṣṇadāsa (Kṛṣṇa’s servant/messenger)

FAQs

Devotion can become so absorbing that the body itself falters; the heart’s single-pointed longing is portrayed as a sacred intensity.

Dvārakā is the narrative setting; its māhātmya frames the episode as part of the sacred memory of Kṛṣṇa’s city.

None; the verse describes an emotional and devotional reaction.