Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 17

Devanagari script

एवमुक्त्वा ततो दीर्घं भर्तुः कोपपरायणा । त्यक्त्वा पार्श्वं गता राजन्नर्बुदं नगसत्तमम्

Transliteration

evamuktvā tato dīrghaṃ bhartuḥ kopaparāyaṇā | tyaktvā pārśvaṃ gatā rājannarbudaṃ nagasattamam

Translation

یوں کہہ کر وہ دیر تک اپنے شوہر کے غضب میں ڈوبی رہی؛ پھر، اے راجن، اس کا پہلو چھوڑ کر اربُد—پہاڑوں میں سب سے برتر—کی طرف چلی گئی۔

Word by Word

• एवम्: thus
• एवम्: Sambandha (Discourse adverb)
• Type: Indeclinable
• Root: एवम् (अव्यय)
• Form: अव्यय (प्रकारवाचक) = "thus"

• उक्त्वा: having spoken
• उक्त्वा: Purvakala (Prior action)
• Type: Verb
• Root: उद्-√वच् (धातु) + त्वा (क्त्वान्त)
• Form: क्त्वान्त-अव्ययकृदन्त (gerund/absolutive) = "having said"

• ततः: then
• ततः: Adhikarana (Time/काल)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय-प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय (क्रियाविशेषण) = "then"

• दीर्घम्: for a long time / long
• दीर्घम्: Adhikarana (Extent/परिमाण)
• Type: Indeclinable
• Root: दीर्घ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; क्रियाविशेषणरूपेण (accusative of extent)

• भर्तुः: of (her) husband
• भर्तुः: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: भर्तृ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन

• कोपपरायणा: intent on anger, wrathful
• कोपपरायणा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: कोप (प्रातिपदिक) + परायण (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; (गौरी) इत्यस्य विशेषण

• त्यक्त्वा: having left
• त्यक्त्वा: Purvakala (Prior action)
• Type: Verb
• Root: √त्यज् (धातु) + त्वा (क्त्वान्त)
• Form: क्त्वान्त-अव्ययकृदन्त = "having abandoned"

• पार्श्वम्: side, vicinity
• पार्श्वम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: पार्श्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• गता: went
• गता: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √गम् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त (past participle used finitely); स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• राजन्: O king
• राजन्: Sambodhana (Address)
• Type: Noun
• Root: राजन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, संबोधन (Vocative/सम्बोधन), एकवचन

• अर्बुदम्: Arbuda (mountain)
• अर्बुदम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अर्बुद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; गमनस्य कर्म

• नगसत्तमम्: the best of mountains
• नगसत्तमम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: नग (प्रातिपदिक) + सत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; अर्बुदम्-शब्दस्य विशेषण

Speaker

Narrator (contextual Purāṇic narrator, likely Sūta)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Arbuda-parvata

Type: peak

Skanda Dialogue

Listener: King (rājan)

Visual Art Cues

Scene: A goddess, still radiant yet stern, turns away from her husband’s side; she journeys toward the lofty Arbuda mountain, her entourage minimal, the path long and quiet, her posture rigid with contained anger.

Characters & Entities

• Gaurī
• Arbuda
• Śiva (implied as husband)
• King (listener, unspecified)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Sacred landscapes become stages for divine līlā; approaching such places with reverence aligns one’s life with purāṇic dharma and transformation.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Arbuda—described as ‘nagasattama’, the foremost mountain—central to Arbuda Khaṇḍa’s sthala-māhātmya.

What ritualistic prescription is mentioned?

No direct ritual is mentioned in this verse.