Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 1

Devanagari script

पुलस्त्य उवाच । कोटितीर्थं ततो गच्छेत्सर्वपातकनाशनम् । तीर्थानां यत्र संजाता कोटिः पार्थिव हेलया

Transliteration

pulastya uvāca | koṭitīrthaṃ tato gacchetsarvapātakanāśanam | tīrthānāṃ yatra saṃjātā koṭiḥ pārthiva helayā

Translation

پُلستیہ نے کہا: پھر کوٹی تیرتھ کی طرف جانا چاہیے جو تمام گناہوں کو مٹا دینے والا ہے۔ اے بادشاہ، جہاں ایک حکمران کے محض سرسری عمل سے تیرتھوں کی ‘کروڑ’ ظاہر ہو گئی۔

Word by Word

• पुलस्त्यः: Pulastya
• पुलस्त्यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पुलस्त्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन (Singular)

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन (Singular), परस्मैपद

• कोटितीर्थम्: the Koṭitīrtha (a sacred ford named ‘Koṭi-tīrtha’)
• कोटितीर्थम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: कोटि (प्रातिपदिक) + तीर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन (Singular)

• ततः: then; from there
• ततः: Adhikarana (Context/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय, अव्यय-प्रकारः: अव्यय-क्रियाविशेषण (adverb)

• गच्छेत्: should go
• गच्छेत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन (Singular), परस्मैपद

• सर्वपातकनाशनम्: destroyer of all sins
• सर्वपातकनाशनम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक) + पातक (प्रातिपदिक) + नाशन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन (Singular); विशेषणम् (qualifier) कोटितीर्थम्-शब्दस्य

• तीर्थानाम्: of the sacred places
• तीर्थानाम्: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तीर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive), बहुवचन (Plural)

• यत्र: where
• यत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: यत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय, अव्यय-प्रकारः: देशवाचक-अव्यय (locative adverb)

• संजाता: arose; came into being
• संजाता: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम् + जन् (धातु)
• Form: कृदन्त: क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; ‘उत्पन्ना/जाताऽभवत्’ इत्यर्थे

• कोटिः: a crore; a multitude
• कोटिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: कोटि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन (Singular)

• पार्थिव: O king
• पार्थिव: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: पार्थिव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति (Vocative), एकवचन (Singular)

• हेलया: by mere neglect/carelessness; casually
• हेलया: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: हेला (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental), एकवचन (Singular)

Speaker

Pulastya

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Koṭitīrtha

Type: tirtha

Skanda Dialogue

Listener: nṛpa (king)

Visual Art Cues

Scene: Pulastya, the sage narrator, gestures toward a radiant waterbody labeled Koṭitīrtha; within the waters, many miniature tīrtha-icons (liṅgas, footprints, confluences) appear as if a ‘crore’ are present in one place.

Characters & Entities

• Pulastya
• Koṭitīrtha

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

A tīrtha is portrayed as a concentrated field of merit where sins are dissolved and many sacred powers converge.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Koṭitīrtha, presented as a supremely purifying pilgrimage spot.

What ritualistic prescription is mentioned?

Pilgrimage itself is prescribed—‘one should go’ to Koṭitīrtha; subsequent verses elaborate bathing and allied rites.