Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 38

Devanagari script

पुलस्त्य उवाच । एवमुक्तः स राजेंद्रो दिव्यकांतिवपुस्तदा । तं विमानमथारुह्य गतः स्वर्गं च तैः सह

Transliteration

pulastya uvāca | evamuktaḥ sa rājeṃdro divyakāṃtivapustadā | taṃ vimānamathāruhya gataḥ svargaṃ ca taiḥ saha

Translation

پُلستیہ نے کہا: یوں نصیحت پانے پر وہ بہترین بادشاہ اُس وقت الٰہی نور سے جگمگا اٹھا۔ پھر وہ اُس وِمان پر سوار ہوا اور اُن کے ساتھ سُوَرگ کو روانہ ہو گیا۔

Word by Word

• पुलस्त्यः: Pulastya
• पुलस्त्यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पुलस्त्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect/परोक्षभूत), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन

• एवम्: thus
• एवम्: Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: एवम् (अव्यय)
• Form: प्रकारवाचक-अव्यय (thus)

• उक्तः: having been addressed/spoken to
• उक्तः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: वच् (धातु) + त (क्त-प्रत्यय)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (Past passive participle/क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; विशेषणम् ‘सः/राजेन्द्रः’

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन

• राजेन्द्रः: the king of kings
• राजेन्द्रः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: राजन् (प्रातिपदिक) + इन्द्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (‘राज्ञाम् इन्द्रः’)

• दिव्यकान्तिवपुः: (with) a body of divine radiance
• दिव्यकान्तिवपुः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: दिव्य (प्रातिपदिक) + कान्ति (प्रातिपदिक) + वपुस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; बहुपद-तत्पुरुषः (‘दिव्या कान्तिः यस्य वपुः’)

• तदा: then
• तदा: Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: तदा (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्यय (then)

• तम्: that
• तम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन

• विमानम्: celestial chariot
• विमानम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: विमान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन

• अथ: then
• अथ: Kriya-sambandha (Discourse particle/क्रियासम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अथ (अव्यय)
• Form: अनन्तरार्थक-अव्यय (then/now)

• आरुह्य: having mounted
• आरुह्य: Purvakala-kriya (Prior action/पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: रुह् (धातु) + आ (उपसर्ग) + ल्यप् (क्त्वा-प्रत्यय)
• Form: क्त्वान्त-अव्ययकृदन्त (gerund/absolutive), ‘having mounted’

• गतः: went
• गतः: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु) + त (क्त-प्रत्यय)
• Form: भूतकृदन्त (past participle used as finite sense), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; कर्तरि प्रयोगः

• स्वर्गम्: to heaven
• स्वर्गम्: Gati-karma (Goal as object/गतिकर्म)
• Type: Noun
• Root: स्वर्ग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन

• च: and
• च: Samuccaya (Conjunction/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-अव्यय (and)

• तैः: with them
• तैः: Sahartha (Accompaniment/सहार्थ)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), बहुवचन

• सह: together
• सह: Sahartha (Accompaniment/सहार्थ)
• Type: Indeclinable
• Root: सह (अव्यय)
• Form: सहकारक-अव्यय (with)

Speaker

Pulastya

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kulasaṃtāraṇa

Type: ghat

Skanda Dialogue

Listener: Yayāti

Visual Art Cues

Scene: Pulastya narrates as the king’s body shines; the king steps onto a celestial vimāna surrounded by luminous beings and rises skyward from the tīrtha bank.

Characters & Entities

• Pulastya
• rājendra (the king)
• vimāna
• Svarga

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The tīrtha’s merit can transform and elevate a person, culminating in auspicious posthumous destiny symbolized by ascent to Svarga.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The context continues the Kulasaṃtāraṇa-tīrtha Māhātmya within the Arbuda Khaṇḍa of the Prabhāsa Khaṇḍa.

What ritualistic prescription is mentioned?

No direct ritual is stated in this verse; it narrates the फल (result)—ascent to heaven—following prior tīrtha-related merit.