Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 17

Devanagari script

दीर्घायुर्भव तैरुक्तः स बालस्तुष्टितत्परैः । आस्थिताश्च यथाभीष्टं देशं बालं विसर्ज्य तम्

Transliteration

dīrghāyurbhava tairuktaḥ sa bālastuṣṭitatparaiḥ | āsthitāśca yathābhīṣṭaṃ deśaṃ bālaṃ visarjya tam

Translation

اس سے خوش ہو کر انہوں نے لڑکے سے کہا، “دیرپا عمر پاؤ۔” پھر لڑکے کو رخصت کر کے وہ اپنی مرضی کے مقام کی طرف روانہ ہو گئے۔

Word by Word

• दीर्घायुḥ: long-lived (one)
• दीर्घायुḥ: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: दीर्घायु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; समासः—कर्मधारयः (दीर्घः आयुः यस्य)

• भव: become / be
• भव: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: लोट् (Imperative), मध्यमपुरुष (2nd person), एकवचन; परस्मैपद

• तैः: by them
• तैः: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), बहुवचन

• उक्तः: said / addressed
• उक्तः: Karta-samānādhikaraṇa (Predicate adjective)
• Type: Adjective
• Root: वच् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• बालः: the boy
• बालः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: बाल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• तुष्टि-तत्परैः: by those intent on satisfaction/pleasure
• तुष्टि-तत्परैः: Karana (Instrument/करण)
• Type: Adjective
• Root: तुष्टि (प्रातिपदिक) + तत्पर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; समासः—तत्पुरुषः (तुष्टौ तत्पराः)

• आस्थिताः: having gone/settled
• आस्थिताः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Verb
• Root: आ-स्था (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि/कर्तरि कृदन्त (PPP used adjectivally), पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; अर्थः—स्थिताः/प्रस्थिताः

• च: and
• च: Sambandha (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-अव्यय (conjunction)

• यथा-अभीष्टम्: as desired
• यथा-अभीष्टम्: Kriya-viseshana (Adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: यथा (अव्यय) + अभीष्ट (प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययीभाव-समासः; अव्ययवत् प्रयोगः

• देशम्: place/region
• देशम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: देश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन

• बालम्: the boy
• बालम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: बाल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• विसर्ज्य: having dismissed/left
• विसर्ज्य: Purvakala-kriya (Prior action)
• Type: Verb
• Root: वि-सृज् (धातु) + ल्यप् (क्त्वा-प्रत्यय)
• Form: क्त्वान्त/ल्यपन्त अव्ययकृदन्त (gerund), अर्थः—त्यक्त्वा/प्रेष्य

• तम्: him
• तम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

Speaker

Pulastya

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Arbuda-kṣetra (contextual)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: A king (pārthiva)

Visual Art Cues

Scene: The seven sages, pleased, raise their hands in blessing; the boy stands with bowed head receiving the words ‘dīrghāyur bhava’; then the sages turn and continue their journey along a path.

Characters & Entities

• Pulastya
• Saptarṣi
• boy (brahmacārī)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Serving and honoring holy beings invites their blessings, which are portrayed as spiritually potent in Purāṇic dharma.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No particular tīrtha is specified; the sages continue their pilgrimage to desired sacred destinations.

What ritualistic prescription is mentioned?

No formal rite; the implied practice is sat-sevā—respectful service and reception of saintly pilgrims.