Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 13

Devanagari script

दन्तोलूखलिनः केचिदश्मकुट्टास्तथा परे । पञ्चाग्निसाधकाश्चान्ये सद्यः प्रक्षालकास्तथा

Transliteration

dantolūkhalinaḥ kecidaśmakuṭṭāstathā pare | pañcāgnisādhakāścānye sadyaḥ prakṣālakāstathā

Translation

کچھ لوگ دانتوں کو اوکھلی کی طرح جما کر تپسیا کرتے تھے؛ اور کچھ پتھر کوٹتے تھے۔ بعض پنچ اگنی سادھنا کرتے، اور بعض فوراً طہارت کے لیے غسل و دھلائی اختیار کرتے—یوں وہ سخت تپ میں مشغول تھے۔

Word by Word

• दन्त-उलूखलिनः: those who use teeth as a mortar (austerity practitioners)
• दन्त-उलूखलिनः: Karta (Subject subset)
• Type: Noun
• Root: दन्त (प्रातिपदिक) + उलूखलिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे प्रथमा, बहुवचनम्; तृतीया/षष्ठी-तत्पुरुषार्थः (दन्तैः उलूखलिनः/दन्तोलूखलिनः = ‘using teeth as a mortar/pestle’—ascetic epithet)

• केचित्: some
• केचित्: Karta (Subject subset)
• Type: Noun
• Root: किम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे प्रथमा, बहुवचनम्; अनिश्चितवाचक (indefinite pronoun)

• अश्म-कुट्टाः: stone-pounders (ascetics)
• अश्म-कुट्टाः: Karta (Subject subset)
• Type: Noun
• Root: अश्मन् (प्रातिपदिक) + कुट्ट (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे प्रथमा, बहुवचनम्; षष्ठी-तत्पुरुषः (अश्मनः कुट्टाः = ‘stone-pounders’)

• तथा: likewise
• तथा: Kriya-visheṣaṇa (Adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; समुच्चय/प्रकारवाचक

• परे: others
• परे: Karta (Subject subset)
• Type: Noun
• Root: पर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे प्रथमा, बहुवचनम्

• पञ्च-अग्नि-साधकाः: practitioners of the five-fire austerity
• पञ्च-अग्नि-साधकाः: Karta (Subject subset)
• Type: Noun
• Root: पञ्च (प्रातिपदिक) + अग्नि (प्रातिपदिक) + साधक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे प्रथमा, बहुवचनम्; द्विगु-तत्पुरुषः (पञ्च अग्नयः यस्य साधनम्/पञ्चाग्निसाधकाः)

• च: and
• च: Samuccaya (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-अव्ययम् (conjunction)

• अन्ये: others
• अन्ये: Karta (Subject subset)
• Type: Noun
• Root: अन्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे प्रथमा, बहुवचनम्

• सद्यः: immediately/at once
• सद्यः: Kriya-visheṣaṇa (Adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: सद्यः (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्ययम् (temporal adverb: immediately/at once)

• प्रक्षालकाः: washers/cleansers (ascetics)
• प्रक्षालकाः: Karta (Subject subset)
• Type: Noun
• Root: प्रक्षालक (प्रातिपदिक; प्र + क्षल् धातोः ण्वुल्)
• Form: पुंलिङ्गे प्रथमा, बहुवचनम्

• तथा: likewise
• तथा: Samuccaya/Adverbial
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; समुच्चय/प्रकारवाचक

Speaker

Narrator (contextual; likely Sūta continuing the account)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Arbuda (tapas-sthāna)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Multiple ascetics in distinct penances: one clenches and grinds as if using teeth as a mortar (dantolūkhalin), another pounds stone (aśma-kuṭṭa), another sits amid four fires with the sun overhead (pañcāgni), while others repeatedly wash at a nearby water source, all on a rugged mountain setting.

Characters & Entities

• Devī
• Nāga

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Steadfast tapas and self-purification, when done with devotion, draws divine grace and protection.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The passage is within Arbuda Khaṇḍa and leads toward the Nāgahrada-tīrtha glorification later in the chapter.

What ritualistic prescription is mentioned?

Pañcāgni-sādhana (five-fire austerity) and acts of immediate purification/cleansing are referenced.