Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 65

Devanagari script

अहं दृष्ट्वा तथा रूपां नारीं कामेन पीडितः । तदा दानवशार्दूल वैक्लव्यं परमं गतः

Transliteration

ahaṃ dṛṣṭvā tathā rūpāṃ nārīṃ kāmena pīḍitaḥ | tadā dānavaśārdūla vaiklavyaṃ paramaṃ gataḥ

Translation

ایسی حسین عورت کو دیکھ کر میں خواہشِ کام سے تڑپ اٹھا؛ پھر، اے دانوؤں کے شیر! میں نہایت حیرانی اور کمزوری میں مبتلا ہو گیا۔

Word by Word

• अहम्: I
• अहम्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अहम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, उत्तमपुरुषवाचक; एकवचन; प्रथमा (Nominative singular)

• दृष्ट्वा: having seen
• दृष्ट्वा: Kriya-visheṣaṇa (क्रियाविशेषण)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (Gerund/Absolutive), ‘having seen’

• तथा: thus; so
• तथा: Kriya-visheṣaṇa (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय; प्रकारवाचक क्रियाविशेषण (adverb: ‘thus/so’)

• रूपाम्: beautiful/with such form
• रूपाम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: रूपा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; द्वितीया (Accusative); एकवचन; विशेषण (qualifying ‘नारीम्’)

• नारीम्: woman
• नारीम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: नारी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; द्वितीया (Accusative); एकवचन

• कामेन: by desire/lust
• कामेन: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: काम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; तृतीया (Instrumental); एकवचन

• पीडितः: afflicted; tormented
• पीडितः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: पीड् (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past passive participle); पुंलिङ्ग; प्रथमा; एकवचन; कर्तरि-प्रयोगे विशेषण (agreeing with ‘अहम्’)

• तदा: then
• तदा: Kriya-visheṣaṇa (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: तदा (अव्यय)
• Form: कालवाचक अव्यय (temporal adverb: ‘then’)

• दानवशार्दूल: O tiger among demons
• दानवशार्दूल: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: दानव + शार्दूल (प्रातिपदिके)
• Form: सम्बोधन-प्रथमा (Vocative); एकवचन; पुंलिङ्ग; तत्पुरुष-समास (‘दानवानां शार्दूलः’)

• वैक्लव्यम्: helplessness; agitation
• वैक्लव्यम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: वैक्लव्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया (Accusative); एकवचन

• परमम्: supreme; extreme
• परमम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: परम (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया; एकवचन; विशेषण (qualifying ‘वैक्लव्यम्’)

• गतः: went; reached; fell into
• गतः: Karta (कर्ता)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past active participle); पुंलिङ्ग; प्रथमा; एकवचन; ‘अहम्’ इत्यस्य विशेषण; अर्थे—‘प्राप्तः/गतवान्’

Speaker

Nārada (addressing a Dānava; as recalled/reported within Pulastya’s narration)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Arbuda

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Addressed ‘dānavśārdūla’ (listener within the story)

Visual Art Cues

Scene: The onlooker’s posture shifts from wonder to agitation—eyes widened, body leaning forward, hands tense—while the radiant woman remains calm; the contrast shows inner turmoil against serene beauty.

Characters & Entities

• Nārada
• Dānava

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Desire can overpower the mind suddenly; recognizing this vulnerability is the first step toward restraint.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The teaching is embedded in the Arbuda Khaṇḍa’s sacred-geography frame, though this verse itself is a moral confession.

What ritualistic prescription is mentioned?

No ritual; it underscores inner discipline rather than external practice.