Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 189

Devanagari script

अग्निष्टोमादिकाः सर्वाः क्रिया नष्टा धरातले । धर्मक्रियास्तथा चान्या मुक्त्वा देव्याः प्रपूजनम्

Transliteration

agniṣṭomādikāḥ sarvāḥ kriyā naṣṭā dharātale | dharmakriyāstathā cānyā muktvā devyāḥ prapūjanam

Translation

اگنِشٹوم وغیرہ سے شروع ہونے والی سب یَجْنَی کرِیائیں زمین پر مٹ گئیں، اور دوسری دینی رسومات بھی—سوائے دیوی کی عقیدت بھری پوجا کے۔

Word by Word

• अग्निष्टोमादिकाः: such as the Agniṣṭoma (rites)
• अग्निष्टोमादिकाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: अग्निष्टोम + आदि + क (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; विशेषण (कर्म/क्रिया-विशेषण); ‘अग्निष्टोम-आदि’ इति तत्पुरुष (समाहारार्थ) + ‘-क’ तद्धित

• सर्वाः: all
• सर्वाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; विशेषण (of क्रियाः)

• क्रियाः: ritual acts/rites
• क्रियाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: क्रिया (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन

• नष्टाः: were lost/ceased
• नष्टाः: Kriya (State)
• Type: Verb
• Root: नश् (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (Past passive participle), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; ‘नष्ट’ = destroyed/ceased

• धरातले: on the earth’s surface
• धरातले: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: धरा + तल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष ‘धरायाः तलम्’

• धर्मक्रियाः: religious duties/rites
• धर्मक्रियाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: धर्म + क्रिया (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; तत्पुरुष ‘धर्मस्य क्रिया’

• तथा: likewise
• तथा: Connector
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय/सादृश्यवाचक (likewise/also)

• च: and
• च: Connector
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयार्थक निपात (conjunction)

• अन्याः: other
• अन्याः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: अन्य (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; विशेषण (of क्रियाः)

• मुक्त्वा: excepting/leaving aside
• मुक्त्वा: Purvakala-kriya / Exclusion marker
• Type: Verb
• Root: मुच् (धातु)
• Form: क्त्वान्त अव्यय (Gerund), परिहारार्थे (excepting/leaving aside)

• देव्याः: of the goddess
• देव्याः: Sambandha (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: देवी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive), एकवचन

• प्रपूजनम्: worship (proper worship)
• प्रपूजनम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: प्र-पूज् (धातु) → प्रपूजन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; कर्मरूपे (object of मुक्त्वा)

Speaker

Pulastya (continuing narration)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Caṇḍikā-āyatana (implied)

Type: temple

Skanda Dialogue

Listener: Mahārāja (king) (explicitly addressed in the surrounding verses)

Visual Art Cues

Scene: A desolate sacrificial ground with extinguished fires and abandoned altars; in contrast, a radiant Devī shrine where lamps still burn and devotees gather, suggesting the survival of worship amid ritual collapse.

Characters & Entities

• Agniṣṭoma
• Devī

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

When formal ritual declines, heartfelt devotion—especially worship of the Goddess—remains a sustaining form of dharma.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The Arbuda-khaṇḍa Devī-sthāna whose worship endures and is singled out as exceptional.

What ritualistic prescription is mentioned?

Devyāḥ prapūjanam—earnest, complete worship of the Goddess.