Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 121
Devanagari script
बहवस्तेन मार्गेण येनासौ प्रस्थितो नृप । सम्मुखः प्रववौ वातो रूक्षः कर्करसंयुतः
Transliteration
bahavastena mārgeṇa yenāsau prasthito nṛpa | sammukhaḥ pravavau vāto rūkṣaḥ karkarasaṃyutaḥ
Translation
اے نَرپ! جس راستے سے وہ روانہ ہوا تھا، اسی راہ میں بہت سے بدشگون ظاہر ہوئے۔ ایک سخت، کرکری ریت سے بھری ہوا سامنے سے تیز چلی۔
Word by Word
बहवःmany
बहवः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootबहु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन (Plural)
तेनby that
तेन:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन (Singular)
मार्गेणby the path/route
मार्गेण:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootमार्ग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन (Singular)
येनby which
येन:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन (Singular)
असौthat (person), he
असौ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootअसद्/अदस् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन (Singular)
प्रस्थितःhaving set out / departed
प्रस्थितः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeVerb
Rootप्र-स्था (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकृदन्त (Past passive participle/क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; अर्थे—‘प्रस्थित’ = departed/started
नृपO king
नृप:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootनृप (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन (8th/Vocative), एकवचन (Singular)
सम्मुखःfacing (towards), head-on
सम्मुखः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootसम् + मुख (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; अव्ययीभाव-समासः (सम् + मुख) = ‘in front/face-to-face’
प्रववौblew forth
प्रववौ:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र-वा (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन (Singular)
वातःwind
वातः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootवात (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन (Singular)
रूक्षःdry, harsh
रूक्षः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootरूक्ष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन (Singular)
कर्करसंयुतःmixed with gravel/pebbles
कर्करसंयुतः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootकर्कर (प्रातिपदिक) + संयुत (प्रातिपदिक; √युज् + सम् + क्त)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; तत्पुरुष-समासः (कर्करैः संयुतः)
Speaker
Narrator addressing 'nṛpa' (king)
Tirtha Mahatmya
Tirtha: Arbuda (contextual)
Type: kshetra
Skanda Dialogue
Listener: King (नृप)
Visual Art Cues
Scene: A head-on wind blasts the chariot; dust and grit whip across faces; horses strain; banners flap backward; the king presses forward despite resistance.
Characters & Entities
N
Nṛpa (King)U
Utpāta (omens)FAQs
Obstacles and adverse signs indicate a wrong course; dharma is shown as having warnings before calamity.
No named tīrtha appears; it continues the Arbuda-khaṇḍa setting of the episode.
None in this verse.