Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 21

Devanagari script

ब्रह्माऽपि व्योममार्गेण गतो हंसविमानतः । दिव्यं वर्षसहस्रं तु तस्यांतं नाभ्यपद्यत

Transliteration

brahmā'pi vyomamārgeṇa gato haṃsavimānataḥ | divyaṃ varṣasahasraṃ tu tasyāṃtaṃ nābhyapadyata

Translation

برہما بھی ہنس وِمان پر سوار ہو کر آسمانی راہ سے گیا؛ مگر ہزار دیویہ برس گزرنے پر بھی وہ اس کے انت تک نہ پہنچ سکا۔

Word by Word

• ब्रह्मा: Brahmā
• ब्रह्मा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (Singular)

• अपि: also, even
• अपि: Sambandha/Emphasis (सम्बन्ध/निपातार्थ)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अव्यय; निपात (particle), ‘also/even’

• व्योममार्गेण: by the path of the sky
• व्योममार्गेण: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: व्योम + मार्ग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental/3rd), एकवचन; समासः षष्ठी-तत्पुरुषः (व्योम्नः मार्गः)

• गतः: went, having gone
• गतः: Kriya (Predicate action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु) → गत (कृदन्त, क्त)
• Form: भूतकृदन्त (past participle, क्त-प्रत्यय), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्तरि प्रयोगः (used predicatively: ‘having gone’)

• हंसविमानतः: from the swan-chariot
• हंसविमानतः: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: हंस + विमान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग (विमान), पञ्चमी-विभक्ति (Ablative/5th), एकवचन; समासः षष्ठी-तत्पुरुषः (हंसस्य विमानम्)

• दिव्यम्: divine
• दिव्यम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: दिव्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन; विशेषणम् (qualifies varṣasahasram)

• वर्षसहस्रम्: a thousand years
• वर्षसहस्रम्: Kāla-adhikaraṇa (Time extent/कालाधिकरण)
• Type: Noun
• Root: वर्ष + सहस्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; समासः षष्ठी-तत्पुरुषः (वर्षाणां सहस्रम्)

• तु: but, indeed
• तु: Discourse particle (निपातार्थ)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय; निपात (contrast/emphasis)

• तस्य: of it/that
• तस्य: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसक, षष्ठी-विभक्ति (Genitive/6th), एकवचन

• अन्तम्: end, limit
• अन्तम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अन्त (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• न: not
• न: Negation (निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: अव्यय; निषेध (negation particle)

• अभ्यपद्यत: reached, attained
• अभ्यपद्यत: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अभि + पद् (धातु)
• Form: लङ्-लकार (Imperfect/Past), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद

Speaker

Narrator

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Ananta-liṅga/Jyotirliṅga (conceptual within Arbuda narrative)

Type: peak

Visual Art Cues

Scene: Brahmā rides the Haṃsa-vimāna along the sky-path, ascending beside an immeasurable pillar of light; ages pass, yet the summit never arrives, emphasizing scale and futility of measurement.

Characters & Entities

• Brahmā
• Haṃsa-vimāna
• Liṅga (context: its end)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The Absolute is infinite; even the creator’s reach across cosmic time cannot circumscribe Śiva’s liṅga-form.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The Arbuda liṅga-mahātmya context is emphasized; the verse underscores the liṅga’s boundlessness rather than a named bathing spot.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it is a narrative assertion of the liṅga’s immeasurable nature.