Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 17

विदार्य वसुधां कृष्णोऽप्यधस्तात्सत्वरं गतः । स भित्त्वा सप्तपातालानधो यावत्प्रयाति च । तावत्कालाग्निरुद्रस्तु दृष्टस्तेन महात्मना

vidārya vasudhāṃ kṛṣṇo'pyadhastātsatvaraṃ gataḥ | sa bhittvā saptapātālānadho yāvatprayāti ca | tāvatkālāgnirudrastu dṛṣṭastena mahātmanā

زمین کو چیر کر کرشن (وِشنو) بھی تیزی سے نیچے اتر گیا۔ وہ سات پاتالوں کو پھاڑتا ہوا جہاں تک جا سکا گیا؛ وہاں اُس عظیم النفس نے کالاغنیرُدر کا دیدار کیا۔

विदार्यhaving torn/split
विदार्य:
Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
TypeVerb
Rootवि-दॄ (धातु)
Formक्त्वा/ल्यप्-प्रत्ययान्त अव्यय-क्रियाविशेषण (gerund); ‘विदार्य’ = having split
वसुधाम्the earth
वसुधाम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootवसुधा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
कृष्णःKṛṣṇa
कृष्णः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootकृष्ण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
अपिalso, even
अपि:
Sambandha (Particle/निपात)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formनिपात (particle), समुच्चय/अपि-भाव
अधस्तात्downwards, below
अधस्तात्:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootअधस्तात् (अव्यय)
Formदेशवाचक अव्यय (adverb of place)
सत्वरम्quickly
सत्वरम्:
Kriya-vishesana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootसत्वर (प्रातिपदिक/अव्यय-प्रयोग)
Formक्रियाविशेषण-अव्यय (adverb)
गतःwent
गतः:
Kriya (Predicate/क्रिया)
TypeVerb
Rootगम् (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त भूतकालिक कृदन्त (past participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
सःhe
सः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम
भित्त्वाhaving pierced/broken through
भित्त्वा:
Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
TypeVerb
Rootभिद् (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्यय-क्रियाविशेषण (gerund)
सप्तपातालान्the seven netherworlds
सप्तपातालान्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootसप्त-पाताल (प्रातिपदिक; सप्तन् + पाताल)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन; द्विगु-समास (सप्त + पातालाः)
अधःdown
अधः:
Adhikarana (Direction/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootअधः (अव्यय)
Formदेशवाचक अव्यय (adverb)
यावत्as far as, until
यावत्:
Sambandha (Limit/अवधि)
TypeIndeclinable
Rootयावत् (अव्यय)
Formपरिमाण/अवधि-बोधक अव्यय (until/as far as)
प्रयातिgoes, proceeds
प्रयाति:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र-या (धातु)
Formलट्-लकार (Present), प्रथम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद
and
:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-बोधक अव्यय (conjunction)
तावत्then/so long
तावत्:
Sambandha (Correlative/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतावत् (अव्यय)
Formपरिमाण/समय-बोधक अव्यय (so long/then)
कालाग्निरुद्रःKālāgnirudra
कालाग्निरुद्रः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootकाल-अग्नि-रुद्र (प्रातिपदिक; काल + अग्नि + रुद्र)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुष-समास (कालाग्निरिव रुद्रः / कालाग्निसम्बन्धी रुद्रः)
तुindeed, however
तु:
Sambandha (Particle/निपात)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formविरोध/विशेषणार्थक निपात (but/indeed)
दृष्टःwas seen
दृष्टः:
Kriya (Predicate/क्रिया)
TypeVerb
Rootदृश् (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
तेनby him
तेन:
Kartr-karana (Agent in passive/कर्तृ-करण)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम
महात्मनाby the great-souled one
महात्मना:
Kartr-karana (Agent in passive/कर्तृ-करण)
TypeNoun
Rootमहात्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन

Narrator (purāṇic narration within Arbuda Khaṇḍa)

Tirtha: Māheśvara Liṅga axis (Arbuda) revealing Kālāgnirudra

Type: kshetra

Listener: Royal interlocutor

Scene: Viṣṇu (Kṛṣṇa) tears open the earth and plunges downward, breaking through seven pātālas; at the deepest reach he beholds Kālāgnirudra—terrible, time-fire radiance, yet divine.

V
Viṣṇu (as Kṛṣṇa)
K
Kālāgnirudra
S
Saptapātāla

FAQs

Even divine power meets the boundary of cosmic mystery; Time-fire (Rudra) symbolizes the limit of descent and the awe of the Absolute.

The Arbuda-region liṅga narrative is foregrounded; the verse itself is cosmological rather than naming a bathing-ghāṭa or kuṇḍa.

None; it is a narrative of descent and revelation.