Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 25

Devanagari script

कृच्छ्रादहं विनिष्क्रांतस्तस्मान्मृत्युमुखात्सुराः । तच्छ्रुत्वा यत्नमास्थाय प्रविष्टो हव्यवाहनः

Transliteration

kṛcchrādahaṃ viniṣkrāṃtastasmānmṛtyumukhātsurāḥ | tacchrutvā yatnamāsthāya praviṣṭo havyavāhanaḥ

Translation

“اے سُرو! بڑی دشواری سے میں اس موت کے منہ سے نکل آیا۔” یہ سن کر ہویہ واہن (اگنی) نے کوشش باندھی اور وہاں داخل ہوا۔

Word by Word

• कृच्छ्रात्: with difficulty, from distress
• कृच्छ्रात्: Apadana (Ablative/अपादान)
• Type: Noun
• Root: कृच्छ्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग/पुल्लिङ्ग, पञ्चमी (5th case), एकवचन — ablative; adverbial use

• अहम्: I
• अहम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, प्रथमा (1st case), एकवचन

• विनिष्क्रान्तः: having come out, escaped
• विनिष्क्रान्तः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: वि + निस् + क्रम् (धातु) + क्त
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (क्त-प्रत्यय), पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st case), एकवचन — past participle used predicatively

• तस्मात्: from that
• तस्मात्: Apadana (Ablative/अपादान)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, पञ्चमी (5th case), एकवचन — ablative

• मृत्युमुखात्: from the mouth of death
• मृत्युमुखात्: Apadana (Ablative/अपादान)
• Type: Noun
• Root: मृत्यु + मुख (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (मृत्योः मुखम्), नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5th case), एकवचन — ablative

• सुराः: O gods
• सुराः: Sambodhyamana/Addressed (Vocative sense in context)
• Type: Noun
• Root: सुर (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st case), बहुवचन

• तत्: that (news)
• तत्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd case), एकवचन — object of श्रुत्वा

• श्रुत्वा: having heard
• श्रुत्वा: Purvakala-kriya (Prior action)
• Type: Verb
• Root: श्रु (धातु) + त्वा
• Form: क्त्वान्त (absolutive/gerund), अव्ययभाव — having heard

• यत्नम्: effort
• यत्नम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: यत्न (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, द्वितीया (2nd case), एकवचन

• आस्थाय: having undertaken
• आस्थाय: Purvakala-kriya (Prior action)
• Type: Verb
• Root: आ + स्था (धातु) + क्त्वा (ल्यप्)
• Form: ल्यप्-प्रत्ययान्त अव्यय (gerund), अव्ययभाव — having undertaken/resorted to

• प्रविष्टः: entered
• प्रविष्टः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: प्र + विश् (धातु) + क्त
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (क्त), पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st case), एकवचन — entered

• हव्यवाहनः: Agni (carrier of oblations)
• हव्यवाहनः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: हव्य + वाहन (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (हव्यं वहति इति), पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st case), एकवचन

Speaker

Frog (Dardura) addressing the Devas; narration continues via Pulastya

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Arbuda-nirjhara / tejas-jala (contextual)

Type: ghat

Visual Art Cues

Scene: A survivor recounts escaping the ‘mouth of death’ to the devas; then Agni, as Havyavāhana, gathers strength and enters the perilous cascade/spring with determined radiance.

Characters & Entities

• Frog (Dardura)
• Devas (Suras)
• Agni (Havyavāhana)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Survival from peril is framed as grace and warning; the narrative stresses attentive hearing and purposeful effort in dharmic pursuits.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The perilous water-cascade region on Arbuda mountain—marked by extraordinary heat—is central to the place’s māhātmya.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; the verse continues the account of signs and dangers surrounding Agni’s concealment.