Home›Skanda Purana›Prabhasa Khanda›Arbudha Khanda›Adhyaya 18›Shloka 58
←Previous Verse
Next Verse→

Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 58

Devanagari script

अटनात्स परिश्रांतः क्षुत्पिपासासमाकुलः । तेन तत्र ह्रदः प्राप्तः स्वच्छोदकप्रपूरितः

Transliteration

aṭanātsa pariśrāṃtaḥ kṣutpipāsāsamākulaḥ | tena tatra hradaḥ prāptaḥ svacchodakaprapūritaḥ

Translation

بھٹکتے بھٹکتے وہ نہایت تھک گیا، بھوک اور پیاس سے بے قرار تھا؛ تب وہ وہاں ایک جھیل تک پہنچا جو شفاف پانی سے لبریز تھی۔

Word by Word
अटनात्from wandering
अटनात्:
Hetu (Cause/हेतु)
TypeNoun
Rootअटन (प्रातिपदिक; कृदन्त-भाव)
Formनपुंसकलिङ्गे, पञ्चमी-विभक्तिः (Ablative/5th), एकवचनम्; हेतौ (cause)
सःhe
सः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्
परिश्रान्तःexhausted
परिश्रान्तः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootपरि + श्रम् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकृदन्तः (past participle), पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्
क्षुत्पिपासासमाकुलःdistressed by hunger and thirst
क्षुत्पिपासासमाकुलः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootक्षुत् + पिपासा + समाकुल (प्रातिपदिक; समास)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; इतरेतर-द्वन्द्वः (क्षुत् च पिपासा च) + तत्पुरुष-भावः (ताभ्यां समाकुलः)
तेनby him/therefore
तेन:
Karana (Instrument/Means/करण)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, पुंलिङ्गे/नपुंसकलिङ्गे, तृतीया-विभक्तिः (Instrumental/3rd), एकवचनम्
तत्रthere
तत्र:
Desha-adhikarana (Place/देशाधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formदेशवाचक-अव्यय (adverb of place)
ह्रदःa lake
ह्रदः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootह्रद (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्
प्राप्तःwas reached/encountered
प्राप्तः:
Kriya (Result state/क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र + आप् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकृदन्तः (past passive participle used predicatively), पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्
स्वच्छोदकप्रपूरितःfilled with clear water
स्वच्छोदकप्रपूरितः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootस्वच्छ + उदक + प्रपूरित (प्रातिपदिक; समास)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; षष्ठी-तत्पुरुषः (स्वच्छेन उदकेन प्रपूरितः); ‘प्रपूरित’ = पूर् (धातु) + क्त
Speaker

Narrator (contextual Purāṇic voice)

Tirtha Mahatmya

Type: kund

Visual Art Cues

Scene: A lone traveler, dust-covered and weakened by hunger and thirst, reaches a serene lake whose transparent water reflects surrounding hills and trees; the moment is one of relief and quiet awe.

Characters & Entities
H
Hrada (lake)
C
Clear water
P
Pilgrim/traveler (unnamed)

FAQs

The Purāṇa portrays tīrthas as compassionate refuges—appearing as relief and purification for the weary seeker.

A sacred lake (hrada) within the Arbuda-khaṇḍa landscape; the immediate verse highlights its pure waters as part of the tīrtha setting.

No explicit rite is prescribed here; it sets the scene for approaching a water-body suitable for snāna and tīrtha practice.

←Previous Verse
Next Verse→