Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 4

Devanagari script

अथासौ तैः परित्यक्तो गत्वार्बुदमथाचलम् । एकं सरः समासाद्य तपस्तेपे सुदारुणम्

Transliteration

athāsau taiḥ parityakto gatvārbudamathācalam | ekaṃ saraḥ samāsādya tapastepe sudāruṇam

Translation

پھر وہ ان کے چھوڑ دینے پر اربُد پہاڑ کی طرف گیا۔ وہاں ایک تالاب کے پاس پہنچ کر اس نے نہایت سخت تپسیا اختیار کی۔

Word by Word

• अथ: then
• अथ: सम्बन्ध/क्रम (Discourse marker)
• Type: Indeclinable
• Root: अथ (अव्यय)
• Form: अव्यय—अनन्तर/आरम्भसूचक (sequence particle)

• असौ: he
• असौ: कर्ता (Subject)
• Type: Noun
• Root: अदस् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• तैः: by them
• तैः: कर्ता (Agent—in passive)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन

• परित्यक्तः: abandoned
• परित्यक्तः: क्रिया (Participial predicate)
• Type: Verb
• Root: परि + त्यज् (धातु)
• Form: कृदन्त—क्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्मणि प्रयोग

• गत्वा: having gone
• गत्वा: पूर्वक्रिया (Prior action)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु)
• Form: कृदन्त—क्त्वा (absolutive/gerund), अव्यय

• अर्बुदम्: Arbuda (mountain/region)
• अर्बुदम्: कर्म (Goal/object of motion)
• Type: Noun
• Root: अर्बुद (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• अथ: then
• अथ: सम्बन्ध/क्रम (Sequence)
• Type: Indeclinable
• Root: अथ (अव्यय)
• Form: अव्यय—अनन्तर (sequence particle)

• अचलम्: the mountain
• अचलम्: कर्म (Apposition/goal)
• Type: Noun
• Root: अचल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• एकम्: one
• एकम्: विशेषण (Qualifier of object)
• Type: Adjective
• Root: एक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (qualifies सरः)

• सरः: a lake
• सरः: कर्म (Object)
• Type: Noun
• Root: सरस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• समासाद्य: having reached/approached
• समासाद्य: पूर्वक्रिया (Prior action)
• Type: Verb
• Root: सम् + आ + सद् (धातु)
• Form: कृदन्त—ल्यप्/क्त्वा-प्रत्ययान्त (gerund), अव्यय; ‘समासाद्य’ = having approached/reached

• तपः: austerity
• तपः: कर्म (Object)
• Type: Noun
• Root: तपस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन (कर्मरूपेण)

• तेपे: performed (austerities)
• तेपे: क्रिया (Predicate)
• Type: Verb
• Root: तप् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; आत्मनेपद

• सुदारुणम्: very severe
• सुदारुणम्: विशेषण (Qualifier of object)
• Type: Adjective
• Root: सु (उपसर्ग/अव्यय) + दारुण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (qualifies तपः)

Speaker

Pulastya

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Arbuda-saras (unnamed lake on Arbuda)

Type: kund

Skanda Dialogue

Listener: King

Visual Art Cues

Scene: Paṅgu, now a solitary pilgrim, reaches a still mountain lake ringed by rocks and trees; he begins harsh austerities—standing, fasting, and meditating—under a vast sky.

Characters & Entities

• Arbuda (Mount Abu)
• Saraḥ (lake)
• Paṅgu (implied)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

When worldly support fails, turning to a sacred landscape and disciplined tapas becomes a direct route to inner strength and divine recognition.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Arbuda Mountain’s sacred lake-region, forming the setting for Paṅgu’s tapas and the later fame of Paṅgu Tīrtha.

What ritualistic prescription is mentioned?

Tapas (austerity) undertaken at a sacred lake on Arbuda Mountain.