Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 2

Devanagari script

तत्र विश्वावसुर्नाम सिद्धस्तेपे महातपः । बहुवर्षाणि संस्थाप्य शिवं भक्तिपरायणः

Transliteration

tatra viśvāvasurnāma siddhastepe mahātapaḥ | bahuvarṣāṇi saṃsthāpya śivaṃ bhaktiparāyaṇaḥ

Translation

وہاں وشواوسو نامی ایک سدھ نے عظیم تپسیا کی؛ اس نے شیو کو نصب کر کے کئی برسوں تک بھکتی میں سراسر منہمک رہ کر عبادت کی۔

Word by Word

• तत्र: there
• तत्र: Desha-adhikarana (Place/देशाधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय, देशवाचक (locative adverb)

• विश्वावसुः: Viśvāvasu
• विश्वावसुः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: विश्वावसु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• नाम: by name
• नाम: Sambandha (Appositional/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: नाम (अव्यय)
• Form: अव्यय, निपात (particle) — ‘named/called’ अर्थे

• सिद्धः: a Siddha
• सिद्धः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सिद्ध (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विश्वावसुः इत्यस्य विशेषण/अप्पोजिशन

• तेपे: performed austerity
• तेपे: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: तप् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष, एकवचन, आत्मनेपद

• महातपः: of great austerity
• महातपः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: महा + तपस् (प्रातिपदिके)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारयः (महान् तपः यस्य) — सिद्धः इत्यस्य विशेषणम्

• बहुवर्षाणि: many years
• बहुवर्षाणि: Kala-adhikarana (Time extent/कालाधिकरण)
• Type: Noun
• Root: बहु + वर्ष (प्रातिपदिके)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन; कालपरिमाण (duration)

• संस्थाप्य: having installed/established
• संस्थाप्य: Purvakala-kriya (Prior action/पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम्-स्था (धातु) + ल्यप् (क्त्वा-प्रत्यय)
• Form: क्त्वान्त/ल्यपन्त अव्ययकृदन्त (gerund), पूर्वकालिक क्रिया

• शिवम्: Śiva
• शिवम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: शिव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• भक्तिपरायणः: devotion-dedicated
• भक्तिपरायणः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: भक्ति + परायण (प्रातिपदिके)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (भक्तेः परायणः) — सिद्धः इत्यस्य विशेषणम्

Speaker

Pulastya (continuing narrative context)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Siddheśvara (tapas-sthāna of Viśvāvasu)

Type: temple

Skanda Dialogue

Listener: King

Visual Art Cues

Scene: Siddha Viśvāvasu in deep austerity near a newly installed Śiva-liṅga; years pass symbolically (sun/moon cycles), while the liṅga radiates calm power.

Characters & Entities

• Viśvāvasu
• Śiva
• Siddha

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Tapas joined with steadfast bhakti and sacred installation of Śiva is portrayed as a sanctifying act that empowers a holy place.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The locale of Siddheśvara in the Arbuda Khaṇḍa, made potent by the Siddha Viśvāvasu’s practice.

What ritualistic prescription is mentioned?

Liṅga/Śiva स्थापना (installation) and sustained tapas (austerities) performed with devotion.