Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 36

जातमात्रो हरिस्तस्मिन्स्थापितो निर्झरे तया । तस्मात्पवित्रतां प्राप्तं तीर्थं नॄणामभीष्टदम्

jātamātro haristasminsthāpito nirjhare tayā | tasmātpavitratāṃ prāptaṃ tīrthaṃ nṝṇāmabhīṣṭadam

پیدا ہوتے ہی ہری کو اس نے اسی نِرجھرہ (پہاڑی چشمے) میں رکھ دیا۔ اسی سبب وہ جگہ پاکیزہ تیرتھ بن گئی، جو لوگوں کو من چاہے ور عطا کرتی ہے۔

जातमात्रःjust-born
जातमात्रः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootजात + मात्र (प्रातिपदिके)
Formकर्मधारय समास; पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; विशेषणम्—हरिः
हरिःHari (Viṣṇu)
हरिः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootहरि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
तस्मिन्there/in that (place)
तस्मिन्:
Adhikarana (Locus/अधिकरण)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन
स्थापितःwas placed
स्थापितः:
Kriya (Predicative/क्रिया)
TypeVerb
Rootस्था (धातु) + णिच् (causative) → स्थापय् + क्त (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; कर्मणि—‘हरिः स्थापितः’
निर्झरेin a waterfall/spring
निर्झरे:
Adhikarana (Locus/अधिकरण)
TypeNoun
Rootनिर्झर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन
तयाby her
तया:
Karana (Agent-in-instrumental/करण)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन; संदर्भः—अदित्या
तस्मात्from that (therefore)
तस्मात्:
Apadana (Source/अपादान)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5th/Ablative), एकवचन
पवित्रताम्purity/sanctity
पवित्रताम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootपवित्रता (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन
प्राप्तम्attained
प्राप्तम्:
Kriya (Predicative/क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र + आप् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past participle used predicatively), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; कर्तृ—तीर्थम्
तीर्थम्sacred ford/pilgrimage place
तीर्थम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतीर्थ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
नॄणाम्of men/people
नॄणाम्:
Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootनृ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), बहुवचन
अभीष्टदम्granting desired boons
अभीष्टदम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootअभीष्ट + द (प्रातिपदिके)
Formउपपद-तत्पुरुष (अभीष्टं ददाति इति); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषणम्—तीर्थम्

Pulastya (to a king, addressed as rājan)

Tirtha: Nirjhara-tīrtha of Hari’s placement (contextual)

Type: kund

Listener: King

Scene: A clear spring cascades over rocks; Aditi gently places the radiant newborn Hari near/into the flowing water; the water glows subtly, signifying the birth of a boon-giving tīrtha.

H
Hari
V
Viṣṇu
A
Aditi
N
Nirjhara (sacred spring)

FAQs

Contact with the divine makes a place a tīrtha; sacred waters become spiritually efficacious through divine presence and remembrance.

The nirjhara (spring/waterfall) tīrtha where Hari was placed immediately after birth.

Implicitly, visiting this tīrtha for purification and boon-seeking; explicit snāna is stated later in the adhyāya.