Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 31

Devanagari script

अपि कीटपतंगा ये पिशाचाः पक्षिणो मृगाः । तेनोदकेन ये स्पृष्टाः सद्यो यास्यंति सद्गतिम्

Transliteration

api kīṭapataṃgā ye piśācāḥ pakṣiṇo mṛgāḥ | tenodakena ye spṛṣṭāḥ sadyo yāsyaṃti sadgatim

Translation

یہاں تک کہ کیڑے مکوڑے، پرندے، جانور اور پِشَچ بھی—جنہیں اُس پانی کا لمس ہو—فوراً سَدگَتی (نیک انجام) کو پہنچ جاتے ہیں۔

Word by Word

• अपि: even
• अपि: Discourse particle (निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अव्यय; निपातः (even/also)

• कीटपतङ्गाः: worms and insects
• कीटपतङ्गाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: कीट (प्रातिपदिक) + पतङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्; इतरेतर-द्वन्द्वः (कीटाः च पतङ्गाः च)

• ये: who/which
• ये: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्; यत्-शब्दः (relative pronoun)

• पिशाचाः: piśācas
• पिशाचाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पिशाच (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्

• पक्षिणः: birds
• पक्षिणः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पक्षिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्

• मृगाः: animals/deer
• मृगाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मृग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्

• तेन: by that
• तेन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, तृतीया-विभक्तिः, एकवचनम्

• उदकेन: with water
• उदकेन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: उदक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्तिः, एकवचनम्

• ये: who (are)
• ये: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्

• स्पृष्टाः: touched
• स्पृष्टाः: Karta (Subject complement/कर्तृसम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: स्पृश् (धातु) → स्पृष्ट (कृदन्त-भूतकर्मणि)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्तः (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्

• सद्यः: immediately
• सद्यः: Kriya-visheshana (Adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: सद्यः (अव्यय)
• Form: अव्यय; कालवाचक-अव्ययम्

• यास्यन्ति: will go/attain
• यास्यन्ति: Kriya (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: या (धातु)
• Form: लृट्-लकारः (Simple Future), प्रथमपुरुषः (3rd), बहुवचनम्; परस्मैपदम्

• सद्गतिम्: good destination
• सद्गतिम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: सत् (प्रातिपदिक) + गति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; तत्पुरुषः (सत्-गति = शुभा/उत्तमा गतिः)

Speaker

Pulastya (contextual)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Rūpatīrtha

Type: kund

Skanda Dialogue

Listener: Yayāti

Visual Art Cues

Scene: A radiant kund where insects hover, birds drink, deer approach, and even a frightened piśāca at the edge is touched by a splash; all are shown with subtle halos indicating immediate sadgati.

Characters & Entities

• tīrtha-water
• sadgati
• animals and beings
• piśāca

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The tīrtha’s grace is portrayed as universal—capable of uplifting even non-human beings—highlighting the boundless compassion of sacred places.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Rūpatīrtha in Arbuda Khaṇḍa, whose water is credited with granting sadgati upon contact.

What ritualistic prescription is mentioned?

No formal rite is stated; the emphasis is on the sanctifying touch (sparśa) of the tīrtha-water.